• Program umuzykalnienia dla klas I-VI państwowej podstawowej szkoły muzycznej
  (autor: Alicja Ludwikiewiczowa; obowiązywał od 1 IX 1966)
• Program nauczania umuzykalnienia z rytmiką (1976)
• Program nauczania umuzykalnienia z audycjami muzycznymi (1976)
• Minimum programowe kształcenia słuchu - Szkoła muzyczna I stopnia (1994)
  (Zarządzenie Nr 31 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 30 sierpnia 1994 r. w sprawie minimum programowego przedmiotów obowiązkowych w szkołach artystycznych. Dziennik Urzędowy MKiS Nr 6/94, poz. 28, s. 7 - 8.)
• Podstawa programowa kształcenia słuchu. I etap edukacyjny (2002)
  (Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 19 sierpnia 2002 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa artystycznego.) "Dziennik Ustaw" Nr 138, s. 8831.

Umuzykalnienie

Program dla klas I-VI państwowej podstawowej szkoły muzycznej

Uwagi wstępne

          W związku z reorganizacją od dnia 1 września 1966 r. szkół artystycznych I i II stopnia z przedmiotami ogólnokształcącymi i wynikającą z niej koniecznością stopniowego wprowadzania w życie nowych planów nauczania - państwowa podstawowa szkoła muzyczna obowiązana jest stosować w zakresie umuzykalnienia niniejszy program.

          Nauczyciel umuzykalnienia obowiązany jest zapoznać się z programem rytmiki i uzgodnić z nauczycielem tego przedmiotu rozkład materiału nauczania na poszczególne okresy roku szkolnego w celu osiągnięcia jak najlepszej korelacji programowej, a zwłaszcza zsynchronizowania w toku nauczania niektórych wspólnych problemów (np. nauczanie nazw dźwięków i nut, wprowadzanie wartości i grup rytmicznych, nowych taktów, oznaczeń tempa, dynamiki itp.) Wspólne problemy należy uzgodnić również z nauczycielem audycji w klasie VI - nie tylko w zakresie materiału nauczania, lecz również konkretnej tematyki pieśni lub fragmentów utworów, które powinny być przeniesione jako ćwiczenia solfeżowe z lekcji audycji na lekcje umuzykalnienia.

          Na lekcjach umuzykalnienia należy przestrzegać jednakowej dla wszystkich przedmiotów terminologii muzycznej.

          W niniejszym programie znajduje się:

Cele nauczania - w których w wyniku zmiany punktacji na plan pierwszy został wysunięty podstawowy cel lekcji: rozśpiewanie uczniów i wyrobienie w nich zamiłowania do muzyki. To zmusza nauczyciela do gruntownej rewizji swej dotychczasowej metody nauczania.

Materiał (wyniki) nauczania w klasach I - III uległ pewnym zmianom, w klasie IV i V pozostał bez zmian, a w klasie VI dostosowany został do nowych warunków wynikających z 6-letniego cyklu nauczania przedmiotu i z wprowadzenia do klasy VII zasad muzyki i kształcenia słuchu.

Materiał nauczania uzyskał też nowy układ działów, jak następuje:

  1) piosenki
  2) uwrażliwianie na elementy muzyki
  3) rozwijanie pamięci muzycznej
  4) rozwijanie inwencji twórczej
  5) ćwiczenia rytmiczne
  6) ćwiczenia słuchowo-głosowe
  7) czytanie nut głosem
  8) dyktanda
  9) słuchanie utworów
10) gry i zabawy muzyczne
11) wiadomości teoretyczne (stanowiące materiał do wszystkich poprzednich działów)

          Uwagi ogólne o realizacji programu, które z niewielkimi zmianami zostały przeniesione z poprzedniego programu i uzupełnione aktualnymi zaleceniami dydaktycznymi.

C E L E   N A U C Z A N I A

          Nauczanie umuzykalnienia w państwowej podstawowej szkole muzycznej ma na celu:

1) rozśpiewanie uczniów i wyrabianie w nich zamiłowania do muzyki;
2) doskonalenie dyspozycji słuchowych uczniów w oparciu o system tonalny;
3) rozwijanie wyobraźni muzycznej przez wyrabianie wrażliwości na podstawowe elementy muzyki i ich wzajemny stosunek w poznawanych przez uczniów utworach muzycznych;
4) rozwijanie pamięci muzycznej i twórczych zdolności muzycznych;
5) zaznajomienie z najważniejszymi zagadnieniami teoretycznymi, wiążącymi się z praktyką instrumentalną uczniów;
6) wyrabianie umiejętności czytania nut głosem i w wyobraźni w zakresie potrzebnym do dalszej nauki w szkole muzycznej;
7) wyrobienie umiejętności pisania różnych typów dyktand

K L A S A   I

M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

  1) Piosenki jednogłosowe, łatwe rytmicznie i melodycznie, w skali odpowiadającej możliwościom głosowym dziecka, o tematyce tekstu związanej z zajęciem dziecka w szkole i poza szkołą (o pracy, szkole, ojczyźnie, rodzinie, przyrodzie itp.) oraz piosenki do zabaw i marszu.

  2) Uwrażliwianie na elementy muzyki
          Rozpoznawanie opracowanych piosenek z ich fragmentów nuconych lub granych przez nauczyciela, określanie ogólne słowem, gestem lub rysunkiem ich linii melodycznych.
          Rozpoznawanie na materiale pieśniowym metrum dwu-, trzy- i czteromiarowgo.
          Obliczanie ilości dźwięków przypadających na jedną miarę taktu.
          Określanie części taktu przypadającej na dany dźwięk piosenki.
          Rozróżnianie melodii i współbrzmienia trójdźwięku majorowego i minorowego.
          Rozpoznawanie różnic dynamicznych i tempa słuchanych lub wykonywanych przez dzieci piosenek.
          Rozpoznawanie melodii jej rytmu.
          Rozróżnianie barwy najpopularniejszych instrumentów (np. skrzypiec, fortepianu, trąbki, akordeonu, kontrabasu, niektórych instrumentów perkusyjnych? I głosu ludzkiego.

   3) Rozwijanie pamięci muzycznej
          Powtarzanie po nauczycielu łatwych interwałów (prymy, oktawy, kwinty, tercji, sekundy), później krótkich motywów i tematów, bez nazywania dźwięków.
          Powtarzanie po zagraniu lub zaśpiewaniu przez nauczyciela łatwych kilkutaktowych ugrupowań rytmicznych.
          Powtarzanie łatwych tematów po chwilowej przerwie, w czasie której zagrane były jakieś akordy.

   4) rozwijanie inwencji twórczej
          Próby improwizowania głosem i na instrumencie krótkich melodii.
          Próby improwizowania melodii do tekstu.

   5) Ćwiczenia rytmiczne - z zastosowaniem ćwierćnuty, ósemki, półnuty, całej nuty, półnuty z kropką i odpowiadających im pauz - dla wyjaśnienia lub ugruntowania rytmu piosenek oraz w późniejszym okresie - ćwiczeń solfeżowych.
          Taktowanie na dwa, trzy i cztery przy śpiewaniu piosenek i ćwiczeń solfeżowych.

   6) Ćwiczenia słuchowo-głosowe
          Śpiewanie gam majorowych oraz rozłożonych trójdźwięków tonicznych w górę i w dół (początkowo bez nazw solmizacyjnych), ze zwracaniem uwagi na prawidłowy oddech.
          Rozpoznawanie i intonowanie toniki danej melodii.
          Rozpoznawanie słuchowe poszczególnych stopni gamy majorowej.
          Rozróżnianie następstwa i współbrzmienia dwóch dźwięków.

   7) Czytanie nut głosem w tonacji C-dur, z zastosowaniem interwałów: sekund, tercji (w najłatwiejszych następstwach), kwinty i oktawy tonicznej, początkowo bez określonych wartości, później z zastosowaniem ćwierćnuty, półnuty, całej nuty i półnuty z kropką oraz odpowiadających im pauz.

   8) Próby dyktanda ustnego i pisemnego - z zastosowaniem najłatwiejszych ugrupowań rytmicznych i interwałów (jak przy czytaniu nut głosem).

   9) Słuchanie utworów - granych przez nauczyciela lub bardziej zaawansowanych uczniów, a także odtwarzanych z płyt czy taśmy magnetofonowej.
          Bardzo ogólne objaśnienie charakterystycznych cech polskich form tanecznych (oberka, kujawiaka, mazura, krakowiaka) i wyrabianie umiejętności ich rozróżniania.

 10) Gry i zabawy muzyczne - jako środek do objaśnienia i utrwalenia zagadnień teoretycznych oraz uwrażliwienia na elementy muzyki.

 11) Wiadomości teoretyczne (stanowiące materiał do wszystkich działów)
          Nazwy solmizacyjne dźwięków
          Pięciolinia i linie dodane oraz położenie nut na pięciolinii
          Nazwy literowe dźwięków (alfabet muzyczny)
          Nazwy nut w kluczu skrzypcowym w obrębie g - c³ ; gruntowne ich opanowanie przez wszystkich uczniów.
          Klucz basowy jako symbol dźwięku f (bez określania oktawy); jego zapis na pięciolinii.
          Nazwy nut kluczu basowym w obrębie C - d¹ - gruntowne ich opanowanie.
          Znaki chromatyczne (pojedyncze).
          Najważniejsze znaki i oznaczenia tempa, dynamiki i artykulacji (tylko legato i staccato).
          Znak repetycji, volty, fermaty.
          Cały ton i półton diatoniczny (rozróżnianie słuchowe i wzrokowe).
          Zapoznanie ogólne z budową gamy C-dur, dotyczące tylko położenia całych tonów i półtonów (po uprzednim rozpoznawaniu słuchowym i śpiewaniu całego tonu i półtonu diatonicznego).
          Wartości rytmiczne nut i pauz do ósemki włącznie, pauza całotaktowa, przedłużenie wartości rytmicznej nuty przez łuk i kropkę.
          Takty: 2/4, 3/4, 4/4
          Prawidłowa pisownia linii dodanych, nut i pauz, klucza skrzypcowego i basowego, oznaczeń taktowych, łuków, znaków chromatycznych, oznaczeń dynamicznych, znaków repetycji i fermaty.

W Y N I K I   N A U C Z A N I A   W   K L A S I E   I

          W wyniku całorocznej nauki w klasie I uczniowie powinni:

1) śpiewać z pamięci około 15 piosenek jednogłosowych;
2) śpiewać gamę C-dur oraz rozłożony trójdźwięk toniczny w górę i w dół;
3) znać wartości rytmiczne nut i pauz, nazwy nut oraz znaki i oznaczenia muzyczne wymienione w materiale nauczania.
4) rozróżniać podstawowe elementy muzyki.

K L A S A   II

 M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

  1) Piosenki - jednogłosowe o tematyce dziecięcej oraz próby łatwych kanonów lub piosenek dwugłosowych, ze zwracaniem uwagi na prawidłową dykcję i oddech,

  2) Uwrażliwianie na elementy muzyki
          Określanie gestem lub rysunkiem linii melodycznych nauczonych piosenek.
          Intonowanie głosem toniki danej melodii.
          Określanie mocnych części taktu.
          Rozpoznawanie znanej piosenki na podstawie jej rytmu.
          Określanie interwału sekundy wielkiej i małej, tercji wielkiej i małej oraz kwinty i oktawy czystej - na podstawie następstwa i współbrzmienia dźwięków.
          Rozróżnianie trójdźwięku majorowego i minorowego.
          Próby trafiania głosem dźwięku c¹ lub a¹ (sprawdzać przy pomocy kamertonu).
          Dalsze uwrażliwianie na dynamikę, tempo, barwę i artykulację.

   3) Rozwijanie pamięci muzycznej
          Powtarzanie głosem lub na instrumencie dyktowanych motywów, fraz i zdań oraz krótkich tematów - początkowo bez nazywania dźwięków, następnie z ich nazywaniem.
          Powtarzanie dźwięku - najpierw bezpośrednio, potem po przerwie, w czasie której grany był inny dźwięk.
          Powtarzanie głosem, stukaniem lub klaskaniem tematów rytmicznych.

   4) Rozwijanie inwencji twórczej
          Próby improwizowania przez dzieci poprzedników lub następników jako uzupełnień podanej przez nauczyciela lub ucznia części kresu.
          Próby zapisywania w klasie przez dzieci melodii własnych, komponowanych zbiorowo lub indywidualnie.
          Dokomponowywanie indywidualne brakujących taktów w podanej przez nauczyciela melodii.

   5) Ćwiczenia rytmiczne
          Stukanie, klaskanie i określanie słowne krótkich tematów rytmicznych, granych lub wystukiwanych przez nauczyciela, z zastosowaniem poznanych wartości i grup rytmicznych.
          Wystukiwanie lub wyklaskiwanie z zapisu nutowego ćwiczeń z zastosowaniem tego samego materiału rytmicznego.

  6) Ćwiczenia słuchowo-głosowe
          Śpiewanie gam: C, G i F-dur według różnych schematów rytmicznych.
          Śpiewanie indywidualne i samodzielne poszczególnych tetrachordów przerobionych gam.
          Trafianie głosem w poznanych tonacjach interwałów tonicznych od sekundy do kwinty włącznie oraz oktawy.
          Trafianie głosem toniki i śpiewanie trójdźwięku tonicznego w poznanych tonacjach.
          Utrwalanie się w tonacji przez trójdźwięk toniczny z opisaniem toniki.

   7) Czytanie nut głosem - w poznanych tonacjach C, G, F-dur w zakresie skali głosu dziecięcego - w kluczu skrzypcowym, w taktach 2/4, 3, 4/4 z zastosowaniem wartości: całej nuty, półnuty z kropką, półnuty, ćwierćnuty, ósemki i odpowiadających im pauz - początkowo w postępie diatonicznym, później z zastosowaniem interwałów tonicznych - tercji, kwarty, kwinty i oktawy. Każda nowa piosenka powinna stanowić materiał ćwiczeniowy do czytania nut głosem.

   8) Dyktando
          Melodyczne i melodyczno-rytmiczne (bardzo łatwe) w poznanych tonacjach.
          Zapisywanie z pamięci znanych i łatwych piosenek lub ich fragmentów.
          Dyktando rytmiczne - z zastosowaniem przerobionych wartości i ugrupowań rytmicznych.

   9) Słuchanie utworów muzycznych z repertuaru dla dzieci, zwłaszcza o rytmach tanecznych, z krótkim objaśnieniem (tytuł, kompozytor, ogólnie forma) - dla urozmaicenia wrażeń muzycznych dziecka.

 10) Gry i zabawy muzyczne - jako pomocnicze ćwiczenia do zagadnień teoretycznych (np. perkusja, inscenizacja piosenek, klawiatura).

 11) Wiadomości teoretyczne
          Pojęcie interwału. Nazwy interwałów bez określania rozmiaru. Pojęcie całego tonu i półtonu, sekundy wielkiej i małej, tercji wielkiej i małej.
          Nazwy nut w kluczu skrzypcowym i basowym - gruntowne ich opanowanie,
          Nazwy stopni gamy. Budowa gamy majorowej, pojęcie tetrachordu.
          Wartości i grupy rytmiczne: szesnastki, grupa 4 szesnastek oraz grupy: ósemka i dwie szesnastki; dwie szesnastki i ósemka, ósemka z kropką In szesnastka /w korelacji z rytmiką, pauza szesnastkowa, ćwierćnuta z kropką i ósemka. Triola ósemkowa. Grupowanie poznanych wartości rytmicznych w taktach: 2/4, 3, 4/4.
          Mocne i słabe części taktu i grup rytmicznych.
          Oznaczenia agogiczne i dynamiczne.
          Dalsze przyzwyczajanie do prawidłowej i czytelnej pisowni muzycznej. Zasady prawidłowej pisowni ugrupowań rytmicznych. Próby podpisywania tekstu piosenki pod nutami melodii.

W Y N I K I   N A U C Z A N I A   W   K L A S I E   I I

          W wyniku całorocznej pracy w klasie II uczniowie powinni:

1) śpiewać z pamięci około 15 piosenek jednogłosowych, w tym kilka bardzo łatwych kanonów.
2) wykazać znajomość zagadnień teoretycznych - podanych w materiale nauczania.
3) czytać głosem i zapisywać łatwe ćwiczenia w tonacjach C, G, F-dur, z zastosowaniem poznanych wartości rytmicznych, taktów i interwałów.

K L A S A   III

M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

  1) Piosenki - jednogłosowe, bardzo łatwe kanony oraz piosenki dwugłosowe o tematyce tekstu odpowiadającej rozwojowi umysłowemu dzieci - z uwzględnieniem prawidłowej emisji głosu i dykcji.

  2) Uwrażliwianie na elementy muzyki
          Określanie gestem lub rysunkiem linii melodycznychnauczonych piosenek z uwzględnieniem ruchów melodii o sekundę wielka i małą.
          Intonowanie głosem toniki danej melodii.
          Określanie mocnej części taktu i grupy rytmicznej.
          Rozpoznawanie piosenek na podstawie ich rytmu.
          Określanie interwału sekundy wielkiej i małej, tercji wielkiej i małej, kwinty, oktawy i kwarty czystej, seksty i septymy (bez określania rozmiaru) - na podstawie współbrzmienia i następstwa.
          Rozróżnianie trójdźwięku majorowego i minorowego.
          Powtarzanie głosem jednego z współbrzmiących dźwięków trójdźwięku majorowego majorowego minorowego.
          Próby trafiania głosem na c lub a razkreślne - kontrolowanie kamertonem.
          Dalsze uwrażliwianie na dynamikę, tempo, barwę oraz artykulację.

  3) Rozwijanie pamięci muzycznej
          Powtarzanie głosem motywów muzycznych z zastosowaniem nazw solmizacyjnych lub literowych - po ustaleniu pierwszego dźwięku.
          Powtarzanie głosem lub na instrumencie fraz, zdań i łatwych okresów - z zastosowaniem taktowania przy śpiewie.
          Powtarzanie głosem poszczególnych składników trójdźwięku majorowego i minorowego - po przerwie, w czasie której był grany inny trójdźwięk.
          Powtarzanie głosem, stukaniem lub klaskaniem ugrupowań rytmicznych, trudniejszych niż w klasie drugiej.

  4) Rozwijanie inwencji twórczej
          Improwizowanie przez dzieci poprzedników poprzedników następników zdań muzycznych.
          Zapisywanie przez dzieci łatwych do wykonania głosem melodii własnych.
          Śpiewanie lub granie melodii własnych.
          Indywidualne dokomponowywanie przez dzieci brakujących taktów lub całych fragmentów w podanej przez nauczyciela melodii.

  5) Ćwiczenia rytmiczne
          Stukanie, klaskanie i określanie słowne krótkich tematów rytmicznych, granych lub wystukiwanych przez nauczyciela, ze specjalnym uwzględnieniem nowych zagadnień, przewidzianych w dziale wiadomości teoretycznych
          Wystukiwanie lub wyklaskiwanie ćwiczeń z zapisu nutowego z zastosowaniem nowych zagadnień teoretycznych.

  6) Ćwiczenia słuchowo-głosowe
          Śpiewanie gam majorowych do dwóch znaków przykluczowych włącznie oraz gamy a-moll i d-moll (wszystkich rodzajów) według różnych schematów rytmicznych, z taktowaniem na 2, 3, 4; z uwzględnieniem skali głosu dziecięcego.
          Rozpoznawanie i śpiewanie tetrachordu majorowego i minorowego we wszystkich rodzajach poznanych gam.
          Rozpoznawanie rodzaju gamy minorowej, granej w różnych rejestrach klawiatury.
          Śpiewanie trójdźwięków rozłożonych T, S, D - w tonacjach: C, G, D, F, B-dur oraz a-moll i d-moll.
          Trafianie głosem w poznanych tonacjach wszystkich interwałów tonicznych.
          Utrwalanie się w tonacji - przez trójdźwięk toniczny z opisaniem toniki oraz przez zaśpiewanie triady.

  7) Czytanie nut głosem: w tonacjach C, G, F, B-dur oraz a-moll i d-moll, w zakresie skali głosu dziecięcego, w kluczu skrzypcowym w taktach 2/4, 3, 4/4, 3/8, 6/8 z zastosowaniem wartości rytmicznych od całej nuty do ósemki włącznie, ćwierćnuty z kropką, synkopy przez wartość i łuk, przedtaktu oraz wszystkich interwałów gamowłaściwych.
          Śpiewanie z nut ćwiczeń jednogłosowych i łatwych piosenek z podkładem harmonicznym, granym przez nauczyciela lub bez towarzyszenia instrumentu.

  8) Dyktando:
          Jednogłosowe dyktando melodyczne melodyczno-rytmiczne w poznanych tonacjach.
          Zapisywanie z pamięci znanych piosenek, łatwym pod względem rytmicznym  melodycznym.
          Próby zapisywania dyktowanych współbrzmień dwugłosowych do odległości oktawy - po ustaleniu jednego dźwięku.
          Dyktando rytmiczne - z zastosowaniem poznanych nowych wartości i ugrupowań rytmicznych.

   9) Słuchanie utworów: opartych przede wszystkim na rytmach tanecznych. Ogólne objaśnienie charakterystycznych cech metrycznych i rytmicznych polskich form tanecznych.

 10) Gry i zabawy muzyczne jako pomocnicze ćwiczenia do wyjaśnienia zagadnień teoretycznych.

 11) Wiadomości teoretyczne
          Pojęcie półtonu diatonicznego i chromatycznego.
          Zaznajomienie z podziałem interwałów na: czyste, wielkie i małe oraz zwiększone i zmniejszone (tylko w odniesieniu do trytonu - kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej).
          Pojęcie tonacji.
          Gamy majorowe do dwóch znaków przykluczowych.
          Gamy minorowe: a-moll, d-moll (wszystkie rodzaje) z wyjaśnieniem ich budowy.
          Trójdźwięki I, IV i V stopnia w poznanych tonacjach.
          Pojęcie taktu złożonego. Rozmieszczenie akcentów metrycznych w taktach 4/4 i 6/8. Przedtakt.
          Synkopa wyrażona za pomocą łuku i przez wartość.
          Grupowanie wartości rytmicznych w taktach złożonych z zastosowaniem poznanych wartości i pauz oraz przedtaktu i synkopy.
          Podział skali dźwiękowej fortepianu na oktawy, nazwy oktaw.
          Nazwy nut w kluczu skrzypcowym i basowym i gruntowne ich opanowanie.
          Usystematyzowanie znaków i oznaczeń tempa i dynamiki. Najczęściej spotykane w praktyce ucznia oznaczenia interpretacyjne (ekspresji).
          Dalsze doskonalenie prawidłowej i czytelnej pisowni muzycznej: przedtakt, synkopa, znaki przykluczowe, znaki i oznaczenia dynamiczne, agogiczne, artykulacyjne, interpretacyjne.

W Y N I K I   N A U C Z A N I A   W   K L A S I E   III

           W wyniku całorocznej pracy w klasie III uczniowie powinni:

1) śpiewać z pamięci około 15 piosenek jednogłosowych lub bardzo łatwych kanonów i piosenek dwugłosowych,
2) wykazać znajomość zagadnień teoretycznych oraz nazw nut - podanych w materiale nauczania,
3) umieć czytać głosem i zapisywać piosenki lub ćwiczenia w tonacjach C, G, F, D i B-dur oraz a-moll i d-moll - z zastosowaniem poznanych ugrupowań rytmicznych, taktów i interwałów.

K L A S A   IV

M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

Piosenki - jednogłosowe oraz łatwe kanony i piosenki dwugłosowe o tematyce tekstu odpowiadającej rozwojowi umysłowemu dzieci. Ogólne wiadomości o emisji głosu i dykcji w śpiewie.

 Rozwijanie wyobraźni muzycznej
          Rozpoznawanie akordów majorowych i minorowych oraz spiewanie ich składników.
          Rozpoznawanie rytmu synkopowanego w nieznanych utworach.
          Rozróżnianie trioli od grupy rytmicznej z kropką przy pierwszej nucie.
          Określanie interwałów na podstawie następstwa lub współbrzmienia dźwięków.
          Śpiewanie toniki danej melodii.
          Uwrażliwianie na artykulację i odmiany barwy dźwięku (głos ludzki i jego odmiany, rejestry instrumentów).
          Próby trafiania głosem na c²  lub a¹

 Rozwijanie pamięci muzycznej
          Powtarzanie głosem krótkich tematów (z nazwami solmizacyjnymi lub literowymi, po ustaleniu pierwszego dźwięku), później zaś fraz, zdań i łatwych okresów (bez nazywania dźwięków), z zastosowaniem taktowania.
          Powtarzanie głosem poszczególnych składników trójdźwięku majorowego i minorowego - po przerwie, w czasie której był grany inny trójdźwięk.

 Wiadomości teoretyczne

Przewroty interwałów. Interwały złożone. Określanie rozmiarów interwałów tonalnych: tonicznych i pobocznych w tonacjach do trzech znaków przykluczowych włącznie. Budowanie interwałów małych, wielkich i czystych. Pojęcie akordu, trójdźwięku majorowego i minorowego.
          Znaki chromatyczne podwójne oraz nazwy nut z ich zastosowaniem. Budowanie interwałów zmniejszonych i zwiększonych z zastosowaniem obniżeń i podwyższeń stopni gamy.
          Pojęcie konsonansu i dysonansu harmonicznego. Rozwiązywanie głosem interwałów: kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej.
          Gamy majorowe A i Es oraz minorowe: e, d, h, g, fis, c. Określanie w poznanych gamach trytonu i jego przewrotu, określanie sekundy zwiększonej na VI stopniu w gamach minorowych harmonicznych. Budowanie trójdźwięków na poszczególnych stopniach gamy.
          Grupowanie wartości rytmicznych w taktach prostych i złożonych z zastosowaniem łatwych postaci synkopy i odbitki.

Kaligrafia muzyczna: Znaki chromatyczne podwójne. Dwie kropki przy nucie. Pisownia dwudźwięku do wykonania wokalnego i instrumentalnego.

Ćwiczenia słuchowo-głosowe
          Śpiewanie gam oraz trójdźwięków triady w tonacjach majorowych i minorowych do dwóch znaków przykluczowych włącznie, według różnych schematów rytmicznych, z taktowaniem na 2, 3, 4, 6.
          Utrwalanie się w tonacji przy pomocy kamertonu.

Czytanie nut głosem
          Ćwiczenia jednogłosowe w tonacjach majorowych i minorowych do dwóch znaków przykluczowych włącznie, w kluczu skrzypcowym, w taktach 2/4, 3, 4/4, 3/8, 4/8 6/8 z zastosowaniem interwałów gamowłaściwych, wartości rytmicznych do szesnastki włącznie, ćwierćnuty z kropką i synkopy.

          Śpiewanie ćwiczeń jednogłosowych lub łatwych piosenek z nut, z podkładem harmonicznym, granym przez nauczyciela. Śpiewanie chóralne kadencji harmonicznych w konstrukcji trzygłosowej, dyktowanych przez nauczyciela (początkowo według zapisu, później według podawanych stopni.

Dyktando: jednogłosowe oparte na przerabianym materiale z czytania nut głosem oraz bardzo łatwe dyktando dwugłosowe.
          Zapisywanie z pamięci znanych uczniom piosenek.

Rozwijanie inwencji twórczej
          Zapisywanie przez uczniów melodii własnych (okresy ośmiotaktowe lub okresy z zastosowaniem rozszerzenia wewnętrznego i zewnętrznego).
          Próby układania melodii do danych tekstów (po uprzednim wyjaśnieniu związku między metryką tekstu a mocnymi częściami taktu lub grupy).
          Wyjaśnienie zasad budowy okresu ośmiotaktowego w homofonii (fraza, zdanie, poprzednik i następnik) oraz rozwoju linii melodii: dźwięk początkowy i końcowy, następstwo dźwięków w melodii wokalnej, punkt kulminacyjny melodii, kadencja słaba lub mocna, temat rytmiczny, rozwój melodii diatoniczny lub na trójdźwięku, progresja.

Słuchanie utworów: opartych na rytmach tanecznych, z krótkimi ich objaśnieniami (tytuł, kompozytor, ogólnie forma).

W Y N I K I   N A U C Z A N I A   W   K L A S I E   I

          W wyniku pracy rocznej w klasie IV uczniowie powinni:

1) śpiewać z pamięci około 10 piosenek jednogłosowych oraz kilka piosenek lub kanonów dwugłosowych,
2) wykazać się znajomością zagadnień teoretycznych oraz umiejętnością czytania nut głosem i zapisywania ćwiczeń w zakresie przewidzianym w materiale nauczania.

K L A S A   V

M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

Piosenki dziecięce i pieśni ludowe - jednogłosowe i łatwiejsze dwugłosowe, śpiewanie z nut. Kanony dwugłosowe i łatwiejsze trzygłosowe. Dalszy ciąg wiadomości o emisji głosu i dykcji w śpiewie.

Rozwijanie wyobraźni muzycznej
          Śpiewanie toniki po usłyszeniu fragmentu nieznanej melodii.
          Zauważanie i określanie drobnych zmian rytmicznych i melodycznych w utworach jednogłosowych wykonywanych w różnych wersjach.
          Rozpoznawanie skali majorowej i minorowej w utworach jednogłosowych i wielogłosowych.
          Określanie przewrotów trójdźwięków majorowych.
          Rozpoznawanie rozmiaru interwałów w trójdźwiękach pobocznych danej tonacji.
          Odróżnianie trójdźwięku majorowego od czterodźwięku septymowego.
          Uwrażliwianie na dynamikę, agogikę, artykulację oraz na strukturę utworu.
          Próby trafiania głosem na c²  i a¹.

Rozwijanie pamięci muzycznej
          Powtarzanie głosem krótkich tematów, fraz, zdań - z użyciem nazw   solmizacyjnych lub literowych, z zastosowaniem taktowania.
          Próby powtarzania na instrumencie usłyszanego trójdźwięku doskonałego, później zaś akordu dominanty septymowej bez przewrotu.
          Powtarzanie dłuższych fragmentów rytmicznych, podawanych na dźwiękach jednakowej wysokości.

Wiadomości teoretyczne
          Interwały zmniejszone i zwiększone. Rozwiązania dysonansu septymy i sekundy. Enharmonia. Ćwiczenia w budowaniu interwałów. Rodzaje trójdźwięków na poszczególnych stopniach gamy.
          Gamy: E, A, As, cis, f. Ćwiczenia ugruntowujące nazwy poznanych gam i ilości w nich znaków przykluczowych.
          Pojęcie triady muzycznej. Budowanie akordów triady w tonacjach do 4 znaków przykluczowych. Akord dominanty septymowej.
          Grupy rytmu punktowanego i zrywanego. Grupowanie wartości rytmicznych z zastosowaniem rytmu punktowanego. Rodzaje synkop. Rytm synkopowany. Takty nieregularne.
          Ozdobniki muzyczne: przednutka krótka (acciaccatura), [przednutka długa (appoggiatura), przednutka podwójna ("toczek") i potrojna, obiegnik (gruppetto), zwrotnik (Mordent), arpeggiando, tryl. Ćwiczenia głosowe i na instrumencie w wykonywaniu ozdobników.

Ćwiczenia słuchowo-głosowe

Śpiewanie gam majorowych i minorowych oraz rozłożonych trójdźwięków triady w tonacjach do czterech znaków przykluczowych włącznie, według różnych schematów rytmicznych, z taktowaniem na 2, 3, 4, 6.
          Śpiewanie gam od danego dźwięku, określonego jako jeden ze stopni gamy.
          Śpiewanie akordu septymowego bez przewrotu, w górę i w dół.
          Śpiewanie kadencji harmonicznych w konstrukcji trzygłosowej (na trójdźwięku rozłożonym oraz akordami).
          Utrwalenie się w tonacji (m.in. za pomocą akordu dominanty septymowej.

Czytanie nut głosem

Ćwiczenia jednogłosowe i bardzo łatwe dwugłosowe w tonacjach majorowych i minorowych do czterech znaków przykluczowych włącznie, w kluczu skrzypcowym, w taktach 2, 3, 4 i 6 - miarowych, z zastosowaniem wszystkich interwałów tonalnych (tonicznych i pobocznych) oraz wartości rytmicznych do szesnastki włącznie, ósemki z kropką, odbitki ósemkowej, rytmu punktowanego, synkopy, trioli. Stopniowe wprowadzanie ćwiczeń w kluczu basowym.

Dyktando: jednogłosowe, oparte na przerobianym materiale z czytania nut głosem oraz łatwiejsze dwugłosowe.
          Zapisywanie z pamięci piosenek.

Kaligrafia muzyczna: Pisownia ozdobników (jak w wiadomościach teoretycznych)

Rozwijanie inwencji twórczej
          Zapisywanie przez uczniów melodii własnych z zastosowaniem poznanych taktów, grup rytmicznych, tonacji i interwałów - z obowiązkiem odczytania głosem utworów wokalnych lub zagrania utworów instrumentalnych.
          Próby najprostszych akompaniamentów opartych na wiadomościach o trójdźwiękach triady i akordzie dominanty septymowej.

Słuchanie utworów lub ich fragmentów jako ilustracja do zagadnień teoretycznych. Omawianie ogólne struktury utworu.

W Y N I K I   N A U C Z A N I A   W   K L A S I E   V

          W wyniku pracy rocznej w klasie V-ej uczniowie powinni:

1) śpiewać z pamięci około 10 piosenek jedno- i dwugłosowych
2) wykazać się znajomością zagadnień teoretycznych oraz umiejętnością czytania nut głosem i dyktanda jak w materiale nauczania.

K L A S A   VI

M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

Piosenki ludowe i współczesne: jedno- dwu- i trzygłosowe, śpiewanie z nut jako ćwiczenie czytania nut głosem (solmizacją, następnie z tekstem). Kanony dwu- i trzygłosowe. Rozszerzenie wiadomości i umiejętności z zakresu emisji i dykcji w śpiewie.

Rozwijanie wyobraźni muzycznej
          Intonowanie głosem toniki po usłyszeniu fragmentu nieznanej melodii.
          Określanie zmian rytmicznych, melodycznych i harmonicznych we fragmentach utworów wykonywanych kilkakrotnie w różnych wersjach.
          Rozpoznawanie skali majorowej i minorowej w utworach jedno- i wielogłosowych.
          Określanie i intonowanie usłyszanych interwałów melodycznych i harmonicznych, trójdźwięków i ich przewrotów, dominanty septymowej we wszystkich postaciach.
          Próby rozpoznawania i określania wysokości i nazwy zagranego dźwięku, składników interwału lub akordu - przy pomocy kamertonu lub bez jego użycia.
          Dalsze uwrażliwianie na dynamikę, agogikę, artykulację oraz na strukturę utworu, z zastosowaniem stopniowania trudności.

Rozwijanie pamięci muzycznej
          Powtarzanie głosem krótkich fraz, zdań i tematów - z użyciem nazw solmizacyjnych lub literowych, z zastosowaniem taktowania.
          Próby powtarzania głosem lub na instrumencie składników usłyszanego interwału, trójdźwięku lub akordu dominanty septymowej.
          Powtarzanie wyklaskiwaniem krótkich i dłuższych fragmentów rytmicznych, podawanych na dźwiękach jednakowej wysokości lub w przebiegu melodii.

Ćwiczenia słuchowo-głosowe

          Śpiewanie gam majorowych i minorowych do 7 znaków przykluczowych, trójdźwięków triady oraz akordu dominanty septymowej we wszystkich przewrotach - według różnych schematów rytmicznych, z zastosowaniem taktowania na 2, 3, 4, 6 i 5.
          Utrwalanie się w tonacji za pomocą akordu dominanty septymowej.
          Śpiewanie interwałów od różnych dźwięków.
          Rozwiązywanie kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej.
          Wyklaskiwanie lub wystukiwanie rytmów - jak w poprzednich klasach, ze zwiększeniem stopnia trudności.

Czytanie nut głosem
          Ćwiczenia jednogłosowe w poznanych tonacjach do 7 znaków przykluczowych włącznie, w kluczach G, F, C, w taktach 2, 3, 4, 6 i 5-miarowych, z zastosowaniem poznanych interwałów oraz wartości rytmicznych.
          Ćwiczenia dwu- i trzygłosowe w łatwym układzie.
          Czytanie ćwiczeń atonalnych w łatwym układzie rytmicznym.
          Czytanie a vista - indywidualnie, a zastosowaniem łatwego, ale nieznanego uczniom materiału nutowego, z przestrzeganiem prawidłowej intonacji, rytmu, metrum oraz podanej w nutach dynamiki i artykulacji.
          Czytanie nut głosem metodą bezkluczową.
          Wszystkie podane wyżej ćwiczenia powinny być wykonywane również metodą czytania na przemian: głosem i w wyobraźni.

Dyktando rytmiczne
          Zapisywanie jedno- lub dwutaktowych schematów rytmicznych dyktowanych na dźwięku o określonej lub nieokreślonej wysokości, powtarzanych dwa lub trzy razy.
          Zapisywanie dwutaktowego schematu rytmicznego w przebiegu melodii 8-taktowej, zagranej tylko raz.
          Zapisywanie dwutaktowych schematów rytmicznych w przebiegu polirytmii dwugłosowej, granych na dwóch dźwiękach o różnej wysokości. odległych od siebie o co najmniej dwie oktawy lub granych na dwóch różnych instrumentach.
          Wszystkie przykłady do powyższych dyktand powinny w zasadzie być brane z pedagogicznej literatury muzycznej.

Dyktando melodyczno-rytmiczne [Uwaga! Tu autorka programu zapis samej melodii traktuje jako dyktando melod.-rytm.]
          Jednogłosowe - urozmaicone pod względem rytmicznym, z zastosowaniem dźwięków alterowanych, oparte na przerobionym materiale ćwiczeń głosowych.
          Dwugłosowe - homofoniczne, podawane w różnych wartościach rytmicznych, o łatwym układzie.
          Dwugłosowe - polifoniczne, o bardzo łatwej strukturze, notowane na dwóch pięcioliniach pięcioliniach kluczu wiolinowym i basowym.
          Zapisywanie z pamięci melodii lub fragmentów tematów poznanych przez ucznia utworów wokalnych i instrumentalnych.
          Wszystkie dyktanda powinny uwzględniać elementy dynamiki, artykulacji i agogiki, które powinny być notowane przez ucznia.

Wiadomości teoretyczne
          Nuta z dwiema kropkami.
          Nieregularny podział wartości rytmicznych.
          Grupowanie wartości w taktach prostych i złożonych.
          Chromatyzowanie gamy majorowej.
          Ogólne wiadomości o innych skalach niż dur i moll: średniowiecznych autentycznych nie transponowanych - wyłącznie na przykładach pieśni.
          Pojęcie transpozycji. Ćwiczenia z zastosowaniem przygodnych znaków chromatycznych.
          Wszystkie klucze G, F, C - pisownia, nazwy nut, Śpiewanie bardzo łatwych układów w kluczu altowym i tenorowym.
          Określenia włoskie podstawowych oznaczeń tempa, dynamiki i zmian agogicznych.
          Pojęcie funkcji harmonicznej.
          Wyjaśnienie modulacji - na utworach z repertuaru instrumentalnego uczniów. Obserwowanie przebiegu modulacyjnego, poszukiwanie nowej toniki.
          Budowa gam majorowych i minorowych z odmianami - do 7 znaków przykluczowych.
          Koło kwintowe.
          Prawidłowa i czytelna pisownia muzyczna: akordy w układzie wokalnym i instrumentalnym, oznaczenia artykulacyjne spotykane w repertuarze instrumentalnym ucznia klasy VI.

Rozwijanie inwencji twórczej
          Zapisywanie przez uczniów melodii własnych - z zastosowaniem poznanych tonacji, taktów, grup rytmicznych - z obowiązkiem odczytania głosem utworów wokalnych lub zagrania utworów instrumentalnych.
          Próby najprostszych akompaniamentów, opartych na wiadomościach o poznanych akordach.

Słuchanie utworów lub ich fragmentów - jako ilustracja problemów teoretycznych, nie będących treścią zagadnień omawianych na audycjach muzycznych w tej klasie.

EGZAMIN KOŃCOWY Z UMUZYKALNIENIA

W  KLASIE VI

Pisemny (zbiorowo)

1) Określanie interwałów melodycznych i harmonicznych - po dwa przykłady na każdy rodzaj.

2) Określanie postaci akordu - 5 przykładów w jednej tonacji, w dowolnej kolejności:
          trójdźwięk w postaci zasadniczej, z akordów triady,
          dowolny przewrót dowolnego trójdźwięku, z akordów triady,
          trójdźwięk zmniejszony bez przewrotu
          trójdźwięk zwiększony bez przewrotu
          akord dominanty septymowej w dowolnej postaci

3) Dyktando rytmiczne:
          a) Jednotaktowy schemat rytmiczny w przebiegu dwutaktowym, grany na dźwięku o określonej lub nieokreślonej wysokości - jeden przykład grany dwa razy.
          b) dwutaktowy schemat rytmiczny w przebiegu melodii ośmiotaktowej - 1 przykład, zagrany raz.

4) Dyktando melodyczno-rytmiczne:
          Ośmiotaktowa melodia urozmaicona rytmicznie, w tonacji majorowej lub minorowej, z zastosowaniem dźwięków alterowanych II, IV lub VI stopnia gamy. [Uwaga! Zapis melodii traktuje jako dykt. melod.-rytm. Zmiana chromatyczna VI stopnia wynika z zastosowania odmiany majoru lub minoru i nie jest alteracją.]

Ustny (indywidualnie)

1) Czytanie a vista głosem ćwiczenia w zakresie trudności melodycznych i rytmicznych klasy VI - po utrwaleniu się w tonacji, z taktowaniem.

2) Odpowiedzi na pytania z zakresu wiadomości teoretycznych:

          teoretycznych:
          a) Gamy majorowe i minorowe z odmianami, do 7 znaków przykluczowych - dokładna znajomość, wyliczanie w tempie wolnym.
          b) Podstawowe określenia włoskie tempa i jego zmian, dynamiki oraz najczęściej używane słowa pomocnicze.
          c) Interwały - znajomość według materiału nauczania umuzykalnienia wszystkich klas.

U W A G I   O G Ó L N E

O   R E A L I Z A C J I   P R O G R A M U

          Zasadniczym problemem pedagogicznym w nauczaniu dzieci gry na instrumencie jest jak najściślejsze powiązanie wartości estetyczno-wychowawczych muzyki w praktyce wykonawczej - z wiadomościami teoretycznymi i umiejętnościami słuchowo - głosowymi, koniecznymi do rozwinięcia ogólnej muzykalności ucznia. Lekcje umuzykalnienia mają służyć w głównej mierze zbiorowemu rozwiązywaniu tego problemu w państwowej podstawowej szkole muzycznej. Stąd więc materiał nauczania tego przedmiotu obejmuje nie tylko wiadomości i umiejętności z zakresu teorii muzyki, kształcenia słuchu i elementów form muzycznych - lecz ponadto działy określone jako: uwrażliwianie na elementy muzyki, rozwijanie pamięci muzycznej i inwencji twórczej dzieci oraz słuchanie utworów, mające na celu świadome percypowanie muzyki.

          Realizacja niniejszego programu wymaga stosowania przez nauczyciela jak najwłaściwszej metody nauczania, bardzo gruntownego przygotowania się do każdej lekcji i rozplanowania materiału nauczania tak, by dziecko mogło wynieść z przedmiotu maksymalne korzyści, niezbędne do nauki gry na instrumencie i ukształtowania osobowości przyszłego artysty - muzyka.

          Uwagi podane tutaj obejmują jedynie ogólne wskazania dydaktyczne i niektóre, metodyczne. Szczegółowym rozpracowaniem zagadnień metodycznych powinny zając się szkolne komisje przedmiotowe oraz okręgowe zespoły metodyczno - programowe szkolnictwa artystycznego.

          Z ogólnych zaleceń dydaktycznych będzie obowiązywało nauczyciela przede wszystkim
a) przestrzeganie stopniowania trudności.
b) unikanie werbalizmu i wyjaśnianie zagadnień w jak najprostszych słowach, z szerokim zastosowaniem zasady poglądowości,
c) stwarzanie na lekcjach swobodnej i pogodnej atmosfery przy jednoczesnym zachowaniu koniecznej karności i wszelkich pozorów poważnego "muzykowania".
d) stałe utrwalanie wiadomości i umiejętności oraz wdrażanie uczniów do samodzielnego rozwiązywania problemów.
e) powiązanie (korelacja) umuzykalnienia z nauczaniem przedmiotu głównego, rytmiki, a również zajęciami zespołów w kl. IV - VI i audycjami muzycznymi w kl. VI.

          Nauczyciel jest też obowiązany do wykorzystywania wartości emocjonalnych muzyki, odwoływania się do wrażliwości dziecka na różnorodność zjawisk muzycznych do jego wyobraźni muzycznej.

          Uczniowie powinni prowadzić zeszyty, w których pod kontrolą nauczyciela będą zwięźle notowane wiadomości teoretyczne, ćwiczenia, piosenki, a także dyktanda lub czasem pisemne wypracowania domowe.

          Przyzwyczajanie uczniów do kaligraficznego i prawidłowego pisma nutowego jest obowiązkiem nauczyciela na wszystkich etapach nauczania i na lekcjach wszystkich przedmiotów muzycznych, muzycznych przede wszystkim na lekcjach umuzykalnienia.

          Sala szkolna musi być dokładnie przewietrzona przed lekcją, czysta i estetycznie urządzona, dająca atmosferę artystyczną, oraz zaopatrzona w potrzebne tablice poglądowe i inne pomoce naukowe.

          Nauczyciel umuzykalnienia powinien w ramach zebrań szkolnej komisji przedmiotowej uzgodnić z kolegami - nauczycielami jednolitą terminologię muzyczną i właściwą (różną najczęściej wśród nauczycieli przedmiotu głównego) interpretację zjawisk muzycznych.

          Pożądany jest również stały kontakt nauczyciela z rodzicami uczniów w celu skoordynowania pracy szkoły z domem.

          Cele, jakie ma spełniać umuzykalnienie, osiągać można różnymi sposobami. Wybór metody nauczania zostawia się swobodnemu uznaniu nauczyciela, a kilka podanych niżej wskazówek metodycznych należy rozumieć jako przy

kłady, a nie jako polecenia obowiązujące nauczyciela.

          Piosenki w klasie I należy prowadzić początkowo bez pomocy nut (pożądane jest stosowanie akompaniamentu fortepianowego). Punktem wyjścia będą tu piosenki wybrane spośród tych, które dzieci znają już z domu lub z przedszkola. Melodie nie mogą przekraczać w dalszym ciągu nauki przeciętnej skali głosu dziecka (od c¹  do d² ). Przy opracowywaniu piosenek należy dbać o wyraźne wymawianie tekstu, naturalną emisję głosu, stosowanie spokojnego oddech we właściwych miejscach piosenki oraz możliwe dla dziecka środki ekspresji muzycznej. Do śpiewania powinni być pobudzani wszyscy uczniowie (wyjątki będą oczywiście przy schorzeniach gardła).

          Na pierwszych już lekcjach wprowadzić można rozróżnianie dźwięków niskich, średnich i wysokich; przez zmniejszanie rozpiętości interwału należy osiągnąć później pojęcie półtonu jako potrzebnej w dalszym ciągu nauki miary przy rozważaniu istoty interwałów małych, wielkich, czy zmniejszonych i zwiększonych, struktury gamy ITP.

          Śpiewaniu piosenek powinno poświęcać się stale, we wszystkich klasach, szczególną uwagę: należy dobierać je jako materiał ćwiczeniowy do zaplanowanych rozkładem materiału tonacji i w powiązaniu z nowymi zagadnieniami teoretycznymi.

          W początkowym repertuarze piosenek klasy I powinny przeważać piosenki oparte na 6 - 8 dźwiękach, dźwiękach postępami prym, sekund i tercji, o bardzo prostych rytmach. Na tych już słuchowo poznanych piosenkach należy przeprowadzać ćwiczenia w czytaniu nut. Prócz tego zaleca się stałe opracowywanie trudniejszych pieśni drogą czysto słuchową, z położeniem nacisku na moment przeżycia emocjonalnego, związanego z muzyką żywą - ze śpiewem.

          Stosowanie materiału pieśniowego na lekcjach nie tylko wiąże się ściśle z procesem uwrażliwiania na elementy muzyki i z kształceniem słuchu, ale podnosi również stopień zainteresowania pieśnią i budzi zamiłowanie do uprawiania muzyki wokalnej. Przy wyborze pieśni i ich nauczaniu należy pamiętać, że:

1) muszą być one dostosowane do wieku, upodobań i zainteresowań uczniów,
2) teksty powinny uwzględniać aktualną tematykę, potrzebną do wychowania przyszłego obywatela społeczeństwa socjalistycznego,
3) począwszy od klasy II, solmizacja powinna poprzedzać zawsze wykonanie piosenki ze słowami,
4) nieodzowne jest przestrzeganie zasady powiązania pieśni z przerabianym na danym etapie materiałem nauczania, np. z zakresu gam, skal, interwałów lub rytmiki, uwrażliwianie na elementy muzyki.
5) repertuar pieśniowy w klasach IV - VI powinien być uzgodniony z nauczycielem chóru, zaś przykłady instrumentalne jako objaśnienie zagadnień teoretycznych w klasie VI również z nauczycielem audycji.

          Podobnie jak przy śpiewaniu wszelkich ćwiczeń - również podczas pracy nad pieśnią nauczyciel musi zwracać uwagę na czystość intonacji, niezależnie od stopnia sprawności emisyjnej głosu uczniów, oraz na precyzję rytmiczną.

          Nuty i ich nazwy należy wprowadzać stopniowo. Znane już piosenki mogą być przez dzieci notowane początkowo bez wartości rytmicznych, np. kółkami, pod którymi można podpisywać chwilowo nazwy, wprowadzają w ten sposób próbę czytania nut głosem z użyciem nazw solmizacyjnych. Nie powinno to jednak jeszcze być solfeżem, a tylko oswojeniem się dziecka z nazwami dźwięków i nut. W późniejszym etapie nauczania określamy wartości rytmiczne, np. przez wyklaskiwanie rytmu piosenki z pamięci, a następnie z nut (dla określenia wartości dłuższych dłonie będą dłużej przy sobie przytrzymywane; mocne części taktu dzieci zaznaczają silniejszym klaśnięciem). Będzie to również punktem wyjścia do uwrażliwiania dzieci na dynamikę i metrum oraz przygotowaniem do nauki taktowania.

          Nowy materiał nauczania klas I - III nakłada na nauczyciela umuzykalnienia obowiązek stopniowego nauczania nazw nut. Gruntownemu ich nauczeniu będą tu sprzyjały gry i zabawy, w których uczeń będzie musiał wykazać się dobrą znajomością, potrzebną mu w praktyce instrumentalnej, nut

          Wszelkie zagadnienia teoretyczne, wynikające z materiału nauczania, należy wiązać z piosenką, która ma być centralnym punktem zainteresowania i przeżywania estetycznego dzieci w każdej klasie.

          Cały materiał teoretyczny powinno się podawać ogólnie, w formie przystępnej i interesującej; zasadnicza pojęcia i terminy muszą być jednak dokładnie omówione i gruntownie przez dzieci przyswojone. Konieczne tu będzie stałe odwoływanie się do doświadczeń ucznia zdobytych w nauce przedmiotu głównego lub w chórze czy zespole kameralnym. Wszelkie zagadnienia należy ujmować rozwojowo, co pozwoli uczniowi lepiej zrozumieć pewne zjawiska i szybciej zbliży go do rozwiązywania problemów muzyki współczesnej. Przy wprowadzaniu zagadnień teoretycznych będą zawsze pomocne różne sposoby podane w podręcznikach metodycznych do nauczania wychowania muzycznego (dawniej tzw. śpiewu) w szkole ogólnokształcącej oraz coraz częstsze wydawnictwa Centralnego Ośrodka Pedagogicznego szkolnictwa Artystycznego z tego zakresu.

          Zawarty w programie materiał ćwiczeń słuchowo-głosowych i innych należy traktować jako minimum wymagań na poszczególnych etapach nauczania. Z grupą uczniów wykazujących większe uzdolnienia i szybsze postępy nauczyciel może przerabiać ćwiczenia trudniejsze. Ćwiczenia zamieszczone w dziale "Rozwijanie inwencji twórczej" - wskazują ogólny stopień trudności lub wymagań i nie krępują w żadnym razie pomysłowości nauczyciela w pracy nad rozwojem tych zdolności.

          Słuchanie utworów, podane w materiale nauczania, ma na celu nie tylko przygotowanie lub zilustrowanie zagadnień teoretycznych, lecz również przyzwyczajanie dzieci do słuchania muzyki w skupieniu, stanowiąc przez to przygotowanie do audycji muzycznych, które jako oddzielny przedmiot znajdują się w planie nauczania w klasach VI, VII i VIII.

Program nauczania umuzykalnienia z rytmiką (1976)

Ministerstwo Kultury i Sztuki - Zarząd Szkół Artystycznych

PROGRAM NAUCZANIA SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA

(tymczasowy)

UMUZYKALNIENIE I RYTMIKA

Warszawa 1976

Założenia i opracowanie programu: Centralny Ośrodek Pedagogiczny Szkolnictwa Artystycznego.

Komisja programowa: Danuta Dobrowolska, Tamara Monko-Eigenberg, Danuta Kajfasz, Anna Kępska, Barbara Lach, Barbara Niewiadomska, Monika Skazińska, Barbara Turska.

Program nauczania obowiązujący od dnia 1 września 1976 r. w szkołach muzycznych I stopnia na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia 14 stycznia 1976 r. w sprawie planów nauczania.

S P I S   T R E Ś C I

I. UWAGI WSTĘPNE

II. MATERIAŁ NAUCZANIA

          Pierwszy rok nauczania

          Drugi rok nauczania

          Trzeci rok nauczania

III. UWAGI O REALIZACJI NAUCZANIA

I. UWAGI WSTĘPNE

          Celem przedmiotu Umuzykalnienie i rytmika jest:
- poznanie dyspozycji ogólnomuzycznych dziecka, sprawdzenie jego przydatności do dalszego kształcenia muzycznego, przygotowanie do kolejnych etapów kształcenia,
- zapewnienie harmonijnego rozwoju psychofizycznego i muzycznego, wykorzystanie funkcji profilaktyczno-korekcyjnej zbiorowych zajęć muzyczno - ruchowych, rozbudzenie emocjonalnego stosunku do muzyki.

          Cel ten realizowany jest poprzez:
- kształcenie wrażliwości dziecka na muzykę, wdrażanie do świadomego słuchania oraz rozwijanie dyspozycji ekspresyjnych i sprawności słuchowo - głosowych,
- rozwijanie dyspozycyjności aparatu ruchowego, niezbędnej między innymi do gry na instrumentach muzycznych.

           Integracja treści programowych odrębnych dotychczas przedmiotów - Rytmiki i Umuzykalnienia pozwala na opracowanie problemów muzycznych w sposób odpowiadający rozwojowi psychofizycznemu dziecka i jego możliwościom percepcyjnym.

          W ujęciu zintegrowanego przedmiotu położono główny nacisk na rozwijanie wrażliwości muzycznej uczniów oraz kształcenie dyspozycji muzycznych i ogólnorozwojowych, potrzebnych do dalszego kształcenia muzycznego, co stanowi funkcję kształcącą przedmiotu. W ujęciu treści programowych celowo zaakcentowano formy muzykowania, jako kształcące określone umiejętności i dyspozycje dziecka. Wiadomości teoretyczne potraktowano drugoplanowo wychodząc z założenia, że muszą one wynikać z praktyki muzycznej i nie mogą w początkowym etapie nauczania wyprzedzać umiejętności praktycznych. W nowym ujęciu przedmiot nie może być traktowany wyłącznie jako pomocniczy dla przedmiotów instrumentalnych, jakkolwiek między innymi taką funkcję będzie pełnił.

          Różne formy muzykowania stwarzają warunki dla wczesnego ujawnienia uzdolnień, dyspozycji i zainteresowań uczniów, a tym samym celowości i możliwości ukierunkowania ich dalszego kształcenia, co stanowi funkcję orientacyjną - selekcyjną przedmiotu.

          Przedstawione funkcje przedmiotu stawiają przed nauczycielem szczególnie ważne zadanie prowadzenia wnikliwej obserwacji uzdolnień muzycznych uczniów, umożliwiającej indywidualizację procesu nauczania.

          Zgodnie z tymi założeniami materiał nauczania podzielono na dwa działy: Ćwiczenia jako niezbędne przygotowanie do muzykowania oraz Muzykowanie jako podstawowa forma muzycznej aktywności, w której sprawdza się i rozwija muzykalność dziecka oraz doskonalą się jego umiejętności.

          W dziale ćwiczeń wyodrębniono następujące ich rodzaje:

.         słuchowo-ruchowe (w zakresie poszczególnych elementów muzyki),
.         słuchowe (w zakresie elementów muzycznych, dyktando),
.         głosowe (emisyjne, dykcyjne),
.         ruchowe (sprawnościowe, ekspresyjne, taneczne).
.         Dział - muzykowanie odtwórcze i improwizowanie obejmuje muzykowanie:
          - głosem,
          - ruchem,
          - za pomocą instrumentów perkusyjnych.

II. MATERIAŁ NAUCZANIA

Pierwszy rok nauczania

(4 jednostki lekcyjne tygodniowo)

Ć w i c z e n i a

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w o - r u c h o w e

Ćwiczenia wstępne wdrażające do spostrzegania słuchowo-ruchowego zjawisk dźwiękowych:
.         Ćwiczenia i zabawy z tak zwaną "przerwą w muzyce",
.         podporządkowanie ruchu zmianom tempa w muzyce i wynikające stąd określenia: szybko - wolno, coraz prędzej - coraz wolniej,
.         spostrzeganie i wyrażanie ruchem zmian rytmu,
.         pokazywanie ruchem dźwięków linii melodycznej wznoszącej i opadającej w różnych rejestrach,
.         pokazywanie odpowiednim ruchem zmian dynamicznych i wprowadzenie wynikających stąd określeń: cicho - głośno, coraz ciszej - coraz głośniej.

Ćwiczenia i zabawy wyrabiające poczucie metryczne jako podstawa do wprowadzenia taktów i taktowania:
.         reagowanie ruchem na akcent w taktach o różnym metrum,
.         takty: dwumiarowy, trzymiarowy, czteromiarowy, pięciomiarowy, sześciomiarowy o ćwierciowej jednostce miary i odpowiednie taktowanie, traktowane jako obraz ruchowy taktu,
.         ćwiczenia i zabawy wyrabiające poczucie pulsu metrycznego przez zaznaczanie różnymi sposobami pulsu metrycznego fragmentów muzycznych zróżnicowanych rytmicznie (piosenka, utwory grane przez dzieci, muzyka improwizowana).

Ćwiczenia kształcące poczucie czasu trwania wartości rytmicznych nut i pauz:
.         realizacja w ćwiczeniach i zabawach następujących wartości rytmicznych nut i pauz: ćwierćnut, ósemek, półnut, całych nut, półnut z kropką, szesnastek oraz następujących pauz: ćwierćnutowej i półnutowej,
.         realizacja ruchowa różnymi sposobami tematów rytmicznych - jednotaktowych i dłuższych jako podstawa do nauki świadomego słyszenia i zapisu rytmu muzycznego,
.         realizacja ruchowa rytmu wybranych piosenek lub ich fragmentów,
.         ćwiczenia utrwalające wzajemne stosunki czasowe między wartościami rytmicznymi - równoczesna realizacja dwóch, trzech lub czterech  rodzajów wartości przez kilka grup uczniów.

Ćwiczenia kształcące poczucie tempa:
.         realizacja rytmów w różnych tempach
.         ćwiczenia na utrzymanie podanego tempa (w ciszy).

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w o - g ł o s o w e

Śpiewanie i rozróżnianie dźwięków wyższych i niższych.
Śpiewanie skal kilkudźwiekowych i fragmentów gam.
Śpiewanie melodii gamy w skalach dur i moll harmonicznych bez nazywania dźwięków. Transponowanie melodii gamy we fragmentach i w całości.
Stopniowe kojarzenie wysokości dźwięku z jego nazwą i położeniem na pięciolinii w oparciu o materiał diatoniczny gamy C-dur. Gama C-dur i trójdźwięk toniczny.
Intonowanie toniki danej melodii.
Podwyższanie i obniżanie dźwięków głosem. Rola krzyżyka, bemola i kasownika. Cały ton i półton w gamie i piosenkach. Śpiewanie solmizacją i literowo jednogłosowych ćwiczeń i fragmentów piosenek w równych wartościach rytmicznych oraz w łatwych rytmach mieszanych, ugrupowanych w taktach 2/4, 3 4/4 z zastosowaniem repetycji dźwięku, postępu sekundowego.
Śpiewanie odległości tercji, kwinty i oktawy tonicznej.
Uzupełnianie brakujących dźwięków w melodii znanych piosenek (zaśpiewanej, zagranej, napisanej).

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w e

Rozróżnianie i odnajdywanie w melodii fragmentów gamy, trójdźwięku majorowego i minorowego oraz skoków melodycznych.
Próby dyktand opartych na materiale przerobionych ćwiczeń słuchowo-ruchowych i słuchowo-głosowych.
Rozpoznawanie przerobionych piosenek na podstawie melodii lub rytmu.

Ć w i c z e n i a   g ł o s o w e

Ćwiczenia wyrabiające prawidłowy oddech.
Ćwiczenia dykcji i emisji, oparte na materiale wybranym z piosenek.

Ć w i c z e n i a   r u c h o w e

Ćwiczenia kształtujące prawidłową postawę dziecka, odpowiednia dla wieku dzieci w pierwszym roku nauczania (ćwiczenia głowy, szyi, ramion, nóg, tułowia, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowego stawiania stóp).
Ćwiczenia wyrabiające ogólną sprawność aparatu ruchowego dziecka warunkująćą precyzyjne wykonanie ćwiczeń rytmicznych (skoki, podskoki, biegi)
Ćwiczenia wprowadzające do kształcenia ekspresji ruchu przez naśladowanie pracy, zwierząt, zabawek itp. (na materiale ćwiczeń słuchowo - ruchowych).

Ć w i c z e n i a   t a n e c z n e

Tańce regionalne oparte na chodzeniu, bieganiu, podskokach i zakończone przytupem w rytmie: dwie ósemki - ćwierćnuta (do wyboru nauczyciela: Konik kurpiowski, Koziorajka -  taniec śląski, Tam, z tej strony wody - wiwat wielkopolski, Stara baba - kurpiowski, Krzyżyk częstochowski).
Opracowanie ruchowe łatwych piosenek ludowych o prostych rytmach tanecznych i zabawowym charakterze.

M u z y k o w a n i e

M u z y k o w a n i e   o d t w ó r c z e   i   i m p r o w i z o w a n i e

głosem
.         śpiewanie piosenek jednogłosowych dostosowanych do możliwości skali głosu dziecka,
.         śpiewanie zakończenia melodii,
.         śpiewanie krótkich, łatwych poprzedników i następników;

ruchem
.         interpretacja ruchowa łatwych utworów instrumentalnych lub ich fragmentów (z repertuaru dzieci),
.         próby improwizowania ruchu do wybranych fragmentów utworów muzycznych

na instrumentach perkusyjnych
.         wykonywanie akompaniamentu do piosenek lub wybranych fragmentów utworów fortepianowych (z repertuaru dzieci),
.         próby tworzenia akompaniamentu ilustrującego nastrój wiersza lub opowiadania.

Z a k r e s   u m i e j ę t n o ś c i   i   w i a d o m o ś c i

Po roku nauki uczniowie powinni opanować następujące umiejętności i wiadomości:
.         opanować prawidłowe stawianie stóp w chodzeniu, bieganiu, podskokach i zeskoku oraz prawidłowo prowadzić ręce w taktowaniu,
.         opanować podstawy koordynacji ruchu rąk i nóg w realizacji rytmu z taktowaniem w poznanych taktach,
.         podporządkować ruch słyszanej muzyce w zakresie przerobionych ćwiczeń metrycznych, wartości rytmicznych, tempa i dynamiki,
.         posiadać orientację ruchowo-przestrzenną w interpretacjach ruchowych piosenek i fragmentów utworów muzycznych,
.         zrealizować ruchowo - precyzyjnie pod względem rytmicznym i zapisać rytm dwutaktowy złożony z poznanych wartości rytmicznych.
.         rozpoznać gamę majorową i jej fragmenty oraz trójdźwięk majorowy i minorowy,
.         śpiewać gamę C-dur i trójdźwięk toniczny,
.         śpiewać piosenki poprawnie pod względem intonacji i emisji głosu,
.         opanować prawidłową pisownię klucza wiolinowego oraz poznanych nut, pauz, znaków chromatycznych pojedynczych, znaku repetycji, volty i fermaty, poznać klucz basowy,
.         znać nazwy literowe i solmizacyjne nut i ich położenie na pięciolinii w kluczu wiolinowym,
.         znać oznaczenia dynamiki: piano, mezzoforte, forte i ich skróty,
.         opanować sposób gry na instrumentach perkusyjnych.

Drugi rok nauczania

(4 jednostki lekcyjne tygodniowo)

Ć w i c z e n i a

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w o - r u c h o w e

Kontynuacja ćwiczeń opartych na materiale przerobionym w I roku nauczania:
.         spostrzeganie i wyrażanie ruchem zmian tempa, metrum, rytmu i dynamiki,
.         ćwiczenia kształcące poczucie pulsu metrycznego.

Ćwiczenia kształcące poczucie tempa:
.         ćwiczenia kształcące umiejętność utrzymania tego samego tempa przez dłuższy okres czasu,
.         ćwiczenia kształcące umiejętność stopniowego przyspieszania i zwalniania tempa,
.         realizowanie rytmu w różnych tempach jako podstawa do wprowadzenia oznaczeń: moderato, allegro, andante.

Ćwiczenia ruchowe z zakresu artykulacji: legato i staccato.

Ćwiczenia kształcące poczucie czasu trwania wartości rytmicznych nut i pauz:
.         realizacja w ćwiczeniach i zabawach wartości rytmicznych nut i pauz poznanych w pierwszym roku nauczania oraz trioli ósemkowej, ćwierćnuty z kropką i ósemki, całej nuty z kropką, wartości wypełniającej takt 5/4, pauzy całonutowej i ósemkowej,
.         realizacja i zapis tematów rytmicznych złożonych z poznanych wartości rytmicznych nut i pauz w taktach o ćwierćnutowej jednostce miary (wykonanie w różnych tempach, z różną dynamiką i artykulacją),
.        realizacja ruchem grup rytmicznych: dwie szesnastki ósemka, ósemka dwie szesnastki, szesnastka ósemka szesnastka, oraz ósemka z kropką szesnastka (wykonanie podskokiem i przeskokiem, szesnastka i ósemka z kropką (wykonanie skokiem galopowym).

Ćwiczenia kształcące poczucie wzajemnych stosunków czasowych pomiędzy wartościami rytmicznymi:
.         rytm uzupełniający ćwierćnutowy i ósemkowy wykonany w różny sposób (do tematów rytmicznych piosenek, fragmentów utworów).

Ćwiczenia z zakresu polirytmii:
.         równoczesne wykonanie dwóch różnych rytmów przez dwie grupy uczniów,
.         równoczesne wykonanie przez jednego ucznia dwóch bardzo łatwych rytmów,
.         ostinato rytmiczne jako głos towarzyszący (piosenka, temat rytmiczny, fragment utworu).

Powtórzenie ruchem rytmu podanego na instrumencie po jednorazowym wysłuchaniu (tzw. echo).

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w o - g ł o s o w e

Kontynuowanie i rozwijanie ćwiczeń zapoczątkowanych w pierwszym roku nauczania.
Śpiewanie nazwami solmizacyjnymi i literowymi gam: C-dur, G-dur, D-dur i F-dur oraz rozłożonych trójdźwięków tonicznych, triady C-dur w równych wartościach rytmicznych i według schematów rytmicznych przerabianych ruchowo.
Śpiewanie nazwami solmizacyjnymi i literowymi gamy c-moll harmonicznej; zapis ze znakami przy nutach; porównanie z gamą C-dur.
Intonowanie toniki danej melodii
Śpiewanie w górę i w dół: odległości sekundy wielkiej i małej, tercji wielkiej i małej oraz kwinty, kwarty i oktawy czystej, bez nazywania dźwięków w poznanych tonacjach i od podanego dźwięku w oderwaniu od tonacji.
Śpiewanie z nut bardzo łatwych ćwiczeń jednogłosowych w poznanych tonacjach i taktach z zastosowaniem znanych odległości, wartości nut i pauz.
Uzupełnianie brakujących taktów w melodii znanych piosenek (zaśpiewanej, zagranej lub napisanej).

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w e

Słuchowe rozróżnianie odległości: sekundy wielkiej i małej, tercji wielkiej i małej, kwinty, kwarty i oktawy czystej, granych melodycznie w górę i w dół oraz harmonicznie.
Rozróżnianie trójdźwięków majorowych i minorowych granych melodycznie w górę i w dół oraz harmonicznie.
Dyktando rytmiczne złożone z poznanych wartości i grup rytmicznych.
Krótkie dyktando melodyczne oparte na materiale ćwiczeń słuchowo-głosowych w tonacji C-dur i próby dyktand w poznanych tonacjach.
Zapis z pamięci fragmentów znanych piosenek.

Ć w i c z e n i a   g ł o s o w e

Kontynuowanie i doskonalenie ćwiczeń oddechowych i emisyjno-dykcyjnych zapoczątkowanych w pierwszym roku nauczania na materiale wybranych piosenek.

Ć w i c z e n i a    r u c h o w e

Ćwiczenia kształcące prawidłową postawę i sprawność aparatu ruchowego, odpowiednie dla wieku dzieci w drugim roku nauczania.
Ćwiczenia przygotowujące do improwizacji ruchowej:
.         pokazywanie ruchem kierunku linii melodycznej, artykulacji legato - staccato, prowadzenie ruchu w różnych płaszczyznach zgodnie z trwaniem dźwięku lub frazy, powiększanie i zmniejszanie ruchu w zależności od dynamiki.

Ć w i c z e n i a   t a n e c z n e

Tańce regionalne oparte na chodzeniu, biegu, podskokach, skokach ze zmianą nóg - jak w pierwszym roku nauczania oraz nowe elementy taneczne - cwał, zeskok, kołysanie (do wyboru nauczyciela: Moja Maryneczka - wielkopolski, Marynia - wielkopolski, Lasowiak - rzeszowski, Czyżyk - śląski).
Opracowanie ruchowe piosenek ludowych z zastosowaniem nowych elementów tanecznych.

M u z y k o w a n i e

M u z y k o w a n i e   o d t w ó r c z e   i   i m p r o w i z o w a n i e

głosem
.         śpiewanie piosenek jednogłosowych dostosowanych do możliwości skali głosu dziecka,
.         improwizowanie melodii do krótkich tekstów i motywów rytmicznych;

 ruchem
.         interpretacja ruchowa utworów muzycznych z repertuaru dzieci,
.         łatwe układy ruchowo-przestrzenne w formie ABA i ronda,
.         wyrażanie ruchem kontrastów: dynamicznych, agogicznych i rytmicznych,
.         prowadzenie ruchu zgodnie z frazą;

 na instrumentach perkusyjnych
.         wykonywanie akompaniamentu do wybranych piosenek z repertuaru dzieci,
.         kształtowanie formy powtórzeniowej "echa", formy ABA i ronda,
.         dyrygowanie tematami rytmicznymi, granymi na instrumentach perkusyjnych,
.         improwizowanie rytmu do ruchu,
.         próby improwizowania akompaniamentu do ćwiczeń ruchowych.

Z a k r e s   u m i e j ę t n o ś c i   i   w i a d o m o ś c i

Po dwóch latach nauki uczniowie powinni opanować następujące umiejętności i wiadomości:
.         wykonać precyzyjnie i prawidłowo pod względem ruchowym czterotaktowy temat rytmiczny w takcie  3 lub 4/4 albo dwumiarowy w takcie 5/4 lub 6/4 z rytmem uzupełniającym ćwierćnutowym,
.         wykonać rytm uzupełniający ósemkowy do dwutaktowego tematu rytmicznego w poznanych taktach lub do piosenki.
.         śpiewać poznane gamy oraz ich trójdźwięki toniczne,
.         znać budowę gamy majorowej,
.         śpiewać triadę C-dur,
.         znać nazwy I, IV, V stopnia gamy,
.         intonować tonikę danej melodii,
.         rozróżniać melodię gamy majorowej i minorowej harmonicznej,
.         zapisać krótką melodię w tonacji C-dur lub zapisać z pamięci fragment znanej piosenki,
.         rozumieć znaczenie kropki przy nucie, znaczenie łuku - łącznika i łuku - legato,
.         reagować ruchem na zmiany artykulacji legato i staccato, zmiany tempa i dynamiki oraz znać ich oznaczenia,
.         śpiewać piosenki prawidłowo pod względem emisji głosu, intonacji i wyrazu artystycznego,
.         posiadać orientację ruchowo-przestrzenną w interpretacjach ruchowych piosenek i fragmentów utworów muzycznych.

Trzeci rok nauczania

(4 jednostki lekcyjne tygodniowo)

Ć w i c z e n i a

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w o - r u c h o w e

Kontynuowanie i rozwijanie ćwiczeń zapoczątkowanych w klasach poprzednich:
.         spostrzeganie i wyrażanie ruchem zmian tempa, metrum, rytmu, dynamiki i artykulacji,
.         ćwiczenia utrwalające poczucie tempa.

Ćwiczenia poczucia metrycznego w taktach o ósemkowej jednostce miary:
.         grupowanie ósemek według liczb: 2, 3, 4, 5, 6
.         grupowanie ósemek w taktach 3/8, 6/8, 9/8, 12/8.

Ćwiczenia wyrabiające poczucie czasu trwania wartości nut i pauz oraz ugrupowań rytmicznych:
.         realizacja ruchem i zapis tematów rytmicznych w poznanych taktach o ósemkowej jednostce miary z zastosowaniem charakterystycznych ugrupowań wartości w tych taktach: trzech ósemek, ćwierćnuty z kropką, ćwierćnuty ósemki i odwrotnie oraz podział ósemek na szesnastki w obrebie grup ósemkowych.

Realizacja ruchem i zapis rytmów synkopowanych:
.         synkopy przez łuk pomiędzy taktami (łączenie dwóch ćwierćnut, ćwierćnuty z ósemką, dwóch ósemek),
.         synkopy wewnątrz taktu (ćwierćnuta, półnuta, ćwierćnuta; ósemka, ćwierćnuta, ósemka; szesnastka, ósemka, szesnastka),

Realizacja ruchem przedtaktu - wybrane frazy piosenek, utworów fortepianowych.

Ćwiczenia kształcące poczucie wzajemnych stosunków czasowych między wartościami rytmicznymi:
.         rytm uzupełniający ćwierćnutowy i ósemkowy, wykonany w różny sposób do tematów rytmicznych piosenek, fragmentów utworów, w taktach o ćwierćnutowej i ósemkowej jednostce miary.

Ćwiczenia z zakresu polirytmii:
.         równoczesne wykonanie dwóch tematów rytmicznych przez dwie grupy uczniów i przez jednego ucznia (np. krokami i na bębenku, krokami i głosem),
.         równoczesne wykonanie trzech wartości podziału nieregularnego i dwóch wartości podziału regularnego (np. triola ósemkowa i dwie ósemki),
.         ćwiczenia w kanonie: realizacja przez dwie lub więcej grup uczniów tej samej serii ruchów z opóźnieniem oraz realizacja kanonu dwugłosowego wokalnie i ruchowo przez dwie drupy uczniów.

Łańcuch realizacji tematów rytmicznych w takcie 4/4 i 3.

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w o - g ł o s o w e

Kontynuowanie i rozwijanie ćwiczeń zapoczątkowanych w klasach poprzednich.

Śpiewanie gam i triad C-dur, c-moll harmonicznej, G-dur, D-dur, F-dur oraz a-moll, d-moll, e-moll harmonicznych.

Śpiewanie poznanych interwałów w górę i w dół od różnych dźwięków.

Śpiewanie piosenek z nut w poznanych tonacjach.

Ćwiczenia przygotowujące do śpiewania w dwugłosie:
.         dalcrozowskie rytmy uzupełniające, wykonywane ruchowo i wokalnie,
.         próby powtarzania głosem jednego ze współbrzmiących dźwięków interwału oraz trójdźwięku majorowego i minorowego,
.         śpiewanie z nut ćwiczeń jednogłosowych i łatwych piosenek z podkładem harmonicznym, granym przez nauczyciela na fortepianie,
.         śpiewanie melodii z górnym głosem granym przez nauczyciela (towarzyszenie homofoniczne lub polifoniczne),
.         próby śpiewania kanonu dwugłosowego.

Próby kończenia melodii rozpoczętej przez nauczyciela oraz tworzenie następników do danych poprzedników.

Ć w i c z e n i a   s ł u c h o w e

Rozpoznawanie tetrachordów gamy majorowej i minorowej harmonicznej.

Słuchowe rozróżnianie interwału sekundy wielkiej i małej, tercji wielkiej i małej, kwinty, kwarty i oktawy czystej granych melodycznie w górę i w dół.

Zapisywanie z pamięci znanych piosenek lub ich fragmentów łatwych pod względem rytmicznym i melodycznym.

Dyktanda
.         rytmiczne, złożone z wartości rytmicznych i ugrupowań rytmicznych przerobionych uprzednio ruchowo,
.         jednogłosowe melodyczno-rytmiczne; zapisywanie melodii i rytmu dyktowanych zdań muzycznych z uwzględnieniem dynamiki i artykulacji,
.         próby zapisywania interwałów harmonicznych przy użyciu oznaczeń cyfrowych.

Ć w i c z e n i a   g ł o s o w e

Doskonalenie intonacji, dykcji i emisji na podstawie ćwiczeń i materiału znanych piosenek.

Ć w i c z e n i a   r u c h o w e

Ćwiczenia kształtujące prawidłową postawę i sprawność aparatu ruchowego, dostosowane do wieku dzieci w trzecim roku nauczania.

Ćwiczenia pomocnicze przygotowujące do wykonania synkop i przedtaktu.

Ćwiczenia ekspresyjne:
.         kontynuowanie i wzbogacanie ćwiczeń z klas poprzednich,
.         próby improwizowania ruchu, na przykład powtórzenie ruchu przez ucznia, szukanie ruchu przeciwstawnego, wykonanie przez dwóch uczniów dowolnym ruchem tematu rytmicznego i rytmu uzupełniającego.

Ć w i c z e n i a   t a n e c z n e

Tańce regionalne oparte o bardziej złożonych formach z zastosowaniem elementów tanecznych, poznanych w I i II roku nauczania oraz nowych: chodzony - figury parami, krok dosuwany w przód, obrót czterema skokami (do wyboru nauczyciela: Kaczok, Gąsior - tańce śląskie, Nenka - kaszubski, krakowiak - najłatwiejsze elementy).

Opracowanie ruchowe piosenek ludowych z zastosowaniem nowych elementów tanecznych.

M u z y k o w a n i e

M u z y k o w a n i e   o d t w ó r c z e   i   i m p r o w i z o w a n i e

głosem
.         śpiewanie piosenek jednogłosowych w skali c¹ - es² (e²) oraz próby śpiewania piosenek dwugłosowych i kanonów dwugłosowych,
.         improwizowanie melodii w określonym takcie lub do podanego tekstu,
.         improwizowanie następników do poprzedników,

ruchem
.         dyrygowanie grupami dzieci wykonującymi określone wartości rytmiczne,
.         dyrygowanie grupami dzieci wykonującymi określone tematy rytmiczne,
.         łatwe tematy przestrzenno-ruchowe w kanonie,
.         interpretacja ruchem piosenek i utworów muzycznych z repertuaru dziecięcego,
.         kontynuowanie i rozwijanie form improwizacji zapoczątkowanych w klasach poprzednich,
.         prowadzenie ruchu zgodnie z linią melodyczną,
.         tworzenie ostinata ruchowego,
.         improwizowanie ruchu do wybranych fragmentów utworów muzycznych.

na instrumentach perkusyjnych
.         dyrygowanie orkiestrą perkusyjną,
.         odczytywanie z nut, następnie wykonywanie z pamięci utworów skomponowanych na dziecięcą orkiestrę perkusyjną,
.         tworzenie formy ronda i ABA,
.         improwizowanie poprzedników i następników rytmicznych i rytmiczno-melodycznych,
.         improwizowanie akompaniamentu do piosenek lub utworów fortepianowych z repertuaru dzieci,
.         dobieranie ostinata rytmicznego do piosenek lub utworów fortepianowych z repertuaru dziecięcego.

Z a k r e s   u m i e j ę t n o ś c i   i   w i a d o m o ś c i

Po trzech latach nauki uczniowie powinni opanować następujące umiejętności i wiadomości:
.         wykonać łańcuch realizacji w takcie 4/4 z zastosowaniem poznanych wartości i grup rytmicznych precyzyjnie rytmicznie i ruchowo,
.         wykonać ruchowo i zapisać temat rytmiczny z rytmem uzupełniającym ósemkowym,
.         realizować i umieć zapisać rytmy złożone z poznanych wartości rytmicznych nut i pauz w taktach w metrum ćwierćnutowym i ósemkowym,
.         śpiewać poznane gamy majorowe i minorowe oraz ich trójdźwięki toniczne,
.         określić tryb wysłuchanej melodii, odnaleźć tonik i zaśpiewać trójdźwięk toniczny,
.         zaśpiewać a vista łatwą jednogłosową melodię w opracowanej tonacji,
.         zapisać krótką, jednogłosową melodię, łatwą pod względem rytmicznym,
.         znać nazwy solmizacyjne i literowe dźwięków i ich położenie na pięciolinii w kluczu wiolinowym, wartości rytmiczne nut i pauz oraz opanować ich prawidłową pisownię,
.         rozumieć znaczenie kropki przy nucie, rolę pojedynczych znaków chromatycznych,
.         znać nazwy I, IV i V stopnia gamy, śpiewać triadę,
.         znać nazwy poznanych interwałów (bez określania rozmiaru) i intonować w górę i w dół od podanego dźwięku,
.         znać oznaczenia temp, dynamiki i artykulacji, najczęściej spotykane w praktyce uczniowskiej oraz znaki repetycji, volty, fermaty,
.         śpiewać poznane piosenki poprawnie pod względem emisji głosu, dykcji, intonacji i wyrazu artystycznego,
.         posiadać orientację ruchowo-przestrzenną i wykazać się muzykalnością w interpretacjach ruchowych utworów muzycznych,
.         opanować sposób gry na instrumentach perkusyjnych i wykazać się zdyscyplinowaniem w grze zespołowej.

III. UWAGI O REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA

          Materiał nauczania zawarty w programie obejmuje ćwiczenia z rytmiki Emila Jaques Dalcroze'a z wybranymi elementami systemu Carla Orffa oraz ćwiczenia z kształcenia słuchu. Integrowanie tych dwóch rodzajów ćwiczeń będzie mogło być realizowane tylko przez nauczyciela znającego praktycznie metodę Emila Jaques Dalcroze'a, a więc posiadającego niezależnie od wymaganego wykształcenia wyższego, również dyplom ukończenia Sekcji Rytmiki liceum muzycznego lub szkoły muzycznej II stopnia. Metoda Dalcroze'a, jak wiadomo, łączy w sobie solfeż, rytmikę i improwizację, a tym samym zapewnia realizację założeń integracji.

          O wynikach nauczania zadecyduje nie tyle zakres opracowanego materiału nauczania, ile sposób jego realizacji. W toku pracy lekcyjnej nauczyciel powinien preferować formę muzykowania, ponieważ jest ona niezastąpiona w rozwijaniu zainteresowań muzycznych dzieci, a także wdrażaniu ich do systematycznej i dokładnej pracy, w doskonaleniu wykonawczych umiejętności muzycznych. Dla przebiegu zajęć lekcyjnych szczególną wartość posiada zabawa jako dostosowany do wieku dziecka sposób opracowania poszczególnych treści programowych. Za równie ważną formę należy uznać i polecić charakterystyczne dla metody Dalcroze'a ćwiczenia inhibitacyjno-incytacyjne, kształcące różnorodne i pożądane dyspozycje dziecka. Ćwiczenia w kształceniu słuchu, wymagające dużej koncentracji, są dla dzieci trudniejsze od czynnego muzykowania. Dlatego umiejętne wtopienie ich w tok lekcji oraz uświadomienie uczniom przydatności tych ćwiczeń w czynnym muzykowaniu powinno przybliżyć je psychice dziecka i ułatwić percepcję zjawisk dźwiękowych. Punktem wyjścia w integrowaniu ćwiczeń powinny być zawsze problemy muzyczne. Różne sposoby ich opracowania w toku lekcji lub cyklu lekcyjnego powinny w efekcie końcowym doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu dydaktyczno-wychowawczego.

          Integracja nie może polegać na łączeniu ćwiczeń bez żadnych związków, lecz na ukazywaniu tych samych zjawisk muzycznych poprzez różne formy działalności muzycznej umożliwiające ich percepcję, przeżycie, nazwanie i wyrażenie.

          Ćwiczenia, które nie posiadają wspólnych związków z punktu widzenia techniki wykonawczej muszą być prowadzone oddzielnie. Dotyczy to przede wszystkim ćwiczeń głosowych i ćwiczeń ruchowych. Przez ćwiczenia głosowe uczniowie powinni zdobyć podstawy poczucia rytmu w czasie i przestrzeni, niezbędne w wykonywaniu ćwiczeń słuchowo - ruchowych, tanecznych oraz muzycznej praktyki wykonawczej. Większe możliwości znajdujemy w łączeniu ćwiczeń słuchowo - głosowych z ćwiczeniami słuchowo-ruchowymi. Jednak i tu znajduję się rodzaje ćwiczeń, wymagające oddzielnego traktowania, jak na przykład ćwiczenia intonacyjne, które stają się dla dzieci łatwo przyswajalne, jeśli są przeżyte ruchowo. Czas trwania wartości rytmicznych skojarzony z odpowiednim czasem trwania ruchu staje się łatwy do określenia, a tym samym do zapisu rytmicznego.

          Ćwiczenia słuchowe powinny stanowić materiał informacyjny dla nauczyciela o stopniu zaawansowania uczniów w zakresie wyobrażeń słuchowo - dźwiękowych i opanowania wiadomości teoretycznych.

          Pełna integracja umiejętności i wiadomości zdobytych przez ćwiczenia powinna znaleźć swoje uzewnętrznienie w realizacji materiału nauczania działu II Muzykowanie.

Ministerstwo Kultury i Sztuki - Zarząd Szkół Artystycznych

P R O G R A M    N A U C Z A N I A

Szkoły muzycznej I stopnia
(tymczasowy)

U M U Z Y K A L N I E N I E   Z   A U D Y C J A M I

Warszawa 1976

Założenia i opracowanie programu: Centralny Ośrodek Pedagogiczny Szkolnictwa Artystycznego.

Komisja programowa: Eugeniusz Drozdowski, Barbara Gorzkowska, Krystyna Grochowalska, Wiesława Jackowiak, Anna Juchniewicz. Andrzej Lechnio, Tomira Witulska-Zalewska.

Program nauczania obowiązuje od dnia 1 września 1976 r. w szkołach muzycznych I stopnia na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia 14 stycznia 1976 r. w sprawie planów nauczania.

I.   U W A G I   W S T Ę P N E

Zadaniem przedmiotu Umuzykalnienie z audycjami jest :
.          rozwijanie wrażliwości muzycznej i zdolności percepcyjnych ucznia, rozwijanie dyspozycji słuchowo-głosowych oraz przekazywanie uczniom wiadomości teoretycznych w zakresie potrzebnym do kontynuowania nauki w szkole II stopnia,
.          kształcenie umiejętności świadomego postrzegania zjawisk muzycznych,
.          rozwijanie zainteresowań ogólnomuzycznych ucznia.

Zadanie te są realizowane poprzez:
.         doskonalenie dyspozycji słuchowo-głosowych, pamięci i wyobraźni muzycznej
.          kształcenie umiejętności czytania nut głosem oraz poprawnej intonacji,
.          przekazywanie wiadomości teoretycznych w zakresie niezbędnym do realizowania praktycznych zadań i ćwiczeń muzycznych.
.          wdrażanie do świadomego słuchania muzyki i reagowania na jej emocjonalne treści - wyrabianie umiejętności dokonywania analizy i syntezy elementów muzyki.

Materiał nauczania Umuzykalnienia został ujęty w czterech działach:

  I.  Kształcenie głosu
II. Kształcenie słuchu
III. Nauka słuchania muzyki
IV. Wiadomości o muzyce.

Niniejszy program zawiera dwie wersje ujęcia materiału nauczania:

1) dla klas IV, V i VI działu dziecięcego szkoły muzycznej I stopnia,
2) dla klas I, II działu młodzieżowego szkoły muzycznej I stopnia oraz dla grup wyrównawczych w szkole muzycznej I stopnia.

Wersję dla klas IV - VI działu dziecięcego realizują uczniowie kontynuujący naukę po zaliczeniu przedmiotu Umuzykalnienie i rytmika. Druga wersja przeznaczona jest dla uczniów rozpoczynających naukę w szkole muzycznej bez uprzedniego przygotowania ogólnomuzycznego lub z przygotowaniem niepełnym. Nauczanie według tej wersji programu ma na celu jego realizację w trybie przyśpieszonym tak, aby osiągnąć w odpowiednim czasie wymagane końcowe wyniki nauczania.

Niektóre elementy umuzykalnienia, takie jak rozwijanie wyobraźni i pamięci muzycznej czy kaligrafia muzyczna, nie zostały wyodrębnione w programie jako osobne zagadnienia, mieszczą się one jednak w całości materiału nauczania. Od nauczyciela będzie zależało czy w odpowiednim momencie zwróci na nie uwagę. W dziale Nauka słuchania muzyki określona została tylko tematyka zagadnień, zaś dobór odpowiednich utworów z literatury muzycznej pozostawia się do dyspozycji nauczyciela. Należy tu uwzględnić utwory wykonywane przez uczniów oraz wzorcowe wykonanie muzyki "na żywo" i muzyki mechanicznej. W miarę możliwości nauczyciel powinien wykorzystać utwory przewidziane programem Wychowania Muzycznego dla szkół podstawowych (Płytoteka Wychowania Muzycznego).

Jedyną drogą prowadzącą do uwrażliwienia ucznia na muzykę jest wyeksponowanie w nauczaniu doskonalenia dyspozycji słuchowych, dlatego wiadomości teoretyczne muszą być wykorzystane tylko w takim zakresie, jaki jest konieczny do wyjaśnienia i zrozumienia zagadnień, z którymi uczeń spotyka się w swojej praktyce muzycznej (gra na instrumencie, ćwiczenia słuchowo-głosowe, słuchanie utworów muzycznych).

II. M A T E R I A Ł   N A U C Z A N I A

P I E R W S Z Y   R O K    N A U C Z A N I A

Klasa IV dział dziecięcy
(2 jednostki lekcyjne tygodniowo)

1. Kształcenie głosu

Piosenki jedno- i dwugłosowe, kanony dwu- i trzygłosowe w skali b - es² (e² ) dostosowane do zainteresowań, wieku dziecka oraz jego możliwości poznawczych i odtwórczych; piosenki ludowe, okolicznościowe i inne, o walorach muzyczno - dydaktycznych pozwalających na wielostronne opracowanie.

Usprawnianie aparatu głosowego ucznia przez stosowanie ćwiczeń oddechowych, oddechowo-głosowych, ćwiczeń emisyjnych i ćwiczeń dykcji.

2. Kształcenie słuchu

Ćwiczenia słuchowe i słuchowo-głosowe

Śpiewanie i rozpoznawanie gam C, G, F, D, B.
Śpiewanie i określanie odmian gam minorowych a i c.
Śpiewanie i rozpoznawanie poszczególnych tetrachordów gam majorowych i minorowych (wszystkich odmian)
Śpiewanie trójdźwięków triady harmonicznej w postaci zasadniczej melodycznie i harmonicznie w opanowanych tonacjach.
Ćwiczenia rytmiczne polegające przede wszystkim na rytmizowaniu gam, triady i innych motywów melodycznych, stanowiące praktyczne zastosowanie różnego metrum i różnych grup rytmicznych wymienionych w dziale 4 - Zakres wiadomości o muzyce.
Określanie wszystkich odległości melodycznych i harmonicznych w obrębie oktawy z podaniem ich rozmiaru; intonowanie ich w poznanych tonacjach nazwami solmizacyjnymi i literowymi oraz bez nazw, w oderwaniu od tonacji (z wyjątkiem seksty i septymy), na podstawie podanego trójdźwięku.
Powtarzanie głosem jednego ze składników interwału harmonicznego (dwudźwięku) oraz trójdźwięku majorowego, minorowego oraz próby intonowania składników trójdźwięków zmniejszonego i zwiększonego.

Czytanie nut głosem

Śpiewanie z taktowaniem oraz wdrażanie do czytania a vista w kluczach skrzypcowym i basowym (bardzo proste układy) ćwiczeń opartych o opracowane utwory i przerobiony w związku z nimi materiał teoretyczny:
jednogłosowych melodii tonalnych po utrwaleniu się w tonacji przez trójdźwięk toniczny z opisaniem toniki lub triadę harmoniczną,
łatwych melodycznie i rytmicznie dwugłosowych melodii tonalnych w kierunku poziomym, wykonując oddzielnie każdy z głosów oraz próby towarzyszenia sobie drugim głosem na instrumencie (fortepianie),
jednogłosowych melodii zapisanych w wysokości niedostępnej dla głosu dziecka (oktawy: dwukreślna i mała) ze sprowadzaniem dźwięków do indywidualnej skali głosu ucznia,
jednogłosowych łatwych melodii tonalnych, z zastosowaniem alteracji oraz melodii wykraczających poza system dur-moll,
jednogłosowych melodii bez podanego metrum, bez kresek taktowych oraz ze zmiennym metrum,
czytanie łatwych melodii zapisanych według stopni gamy cyframi rzymskimi.

Dyktanda

Przykładowe typy dyktand:
Dyktando melodyczne jednogłosowe w równych wartościach rytmicznych, w pochodzie sekundowym, tercjowym, kwintowym i oktawowym, zapisywanie nutami równolegle ze słyszeniem w bardzo wolnym tempie.
Dyktando melodyczne jednogłosowe zapisywane cyframi rzymskimi oznaczającymi stopnie danej tonacji.
Dyktando interwałowe (melodyczne i harmoniczne) zapisywane nutami dowolnej wartości lub cyframi arabskimi, na podstawie danej gamy lub w oderwaniu od niej.
Jednogłosowe dyktando rytmiczne schematu jedno- i dwutaktowego grane ze zmiennym przebiegiem melodii cztero- lub ośmiotaktowej.
Jednogłosowe dyktando melodyczno-rytmiczne powtarzane w całości lub w częściach mających uzasadnienie muzyczne.
Jednogłosowe dyktando melodyczno-rytmiczne grane z podkładem harmonicznym lub z towarzyszeniem innego głosu instrumentalnego (próby).
Bardzo łatwe dwugłosowe dyktando melodyczne w równych i długich wartościach rytmicznych.
Jednogłosowe pamięciowe dyktando melodyczno-rytmiczne.
Zapis nutowy poznanej uprzednio melodii, najlepiej piosenki.

Rozwijanie inwencji twórczej

Tworzenie motywów melodycznych.
Uzupełnianie brakujących fragmentów zapisanej melodii.
Improwizowanie głosem i na instrumencie (np. na fortepianie, cymbałkach) następników do podanych poprzedników.
Próby tworzenia drugiego głosu do znanych melodii.

3. Nauka słuchania muzyki

Pogłębianie umiejętności świadomego słuchania krótkich utworów instrumentalnych i wokalnych w oparciu o wiadomości z poprzednich klas i w powiązaniu z aktualnie opracowywanymi zagadnieniami, ćwiczeniami słuchowo-głosowymi i literaturą instrumentalną ucznia.
Zdobywanie umiejętności odczytywania i przeżywania emocjonalnej treści utworu w wyniku jego interpretacji.
Wyodrębnianie i powtarzanie melodii, rytmu, zwrotów kadencyjnych w słuchanych utworach.

Analiza melodii

Dokonywanie analizy:
- kierunku melodii,
- punktu kulminacyjnego, charakterystycznych interwałów, charakterystycznych zwrotów rytmicznych.
Określanie trybu i odnajdywanie toniki w utworach tonalnych.
Zauważanie i rozpoznawanie zwrotów kadencyjnych (kadencja doskonała i zawieszona).

Słuchowa analiza budowy formalnej

Określanie budowy formalnej i faktury (bardzo ogólnie):
- okres (poprzednik - następnik, motyw, fraza, zdanie),
- pieśń zwrotkowa,
- forma A B A,
- forma ronda,
- imitacja (kanon),
- polifonia i homofonia (rozpoznawanie różnicy między obu fakturami).

Zauważanie kontrastów dynamicznych, agogicznych, artykulacji, barw instrumentalnych, rodzajów głosów ludzkich, ogólnego charakteru utworu.

Krótkie wiadomości o słuchanym utworze

Określanie:
tytułu
imienia i nazwiska kompozytora,
charakteru utworu,
aparatu wykonawczego.

Zaleca się dobieranie utworów wyłącznie typowych dla aktualnie przerabianych zagadnień.

Zakres wiadomości o muzyce

Tonacje i gamy majorowe do dwóch znaków przykluczowych (C, G, F, D, B) i minorowe a i e (jako jednoimienne z C-dur w odmianach naturalnej, harmonicznej, doryckiej i melodycznej.
Zasady budowy gam w oparciu o schemat.
Budowanie wszystkich interwałów tonalnych prostych w górę i w dół w oparciu o gamę - zapis melodyczny i harmoniczny, określanie ich rozmiaru.
Kwarta zwiększona IV stopnia i kwinta zmniejszona VII stopnia w majorze i minorze harmonicznym, ich tonalne rozwiązanie melodyczne i harmoniczne.
Tryton w oderwaniu od tonalności.
Budowa czterech rodzajów trójdźwięków bez przewrotu w poznanych tonacjach.
Trójdźwięki triady oraz trójdźwięk VII stopnia w realizacji melodycznej i harmonicznej w wyżej wymienionych tonacjach.
Pojęcie transpozycji.
Nazwy oktaw; zapis nutowy i literowy dźwięków i ich umiejscowienie na klawiaturze fortepianu w oktawach: wielkiej, małej, razkreślnej, dwukreślnej i trzykreślnej.
Metrum 2-, 3-, 4-, 5- i 6 - miarowe o jednostce miary ćwierćnutowej i ósemkowej.
Grupowanie wartości rytmicznych w opracowanych taktach ze szczególnym uwzględnieniem synkop.
Podstawowa terminologia interpretacyjna, spotykana w piosenkach i utworach instrumentalnych z repertuaru uczniowskiego i w opracowywanej literaturze muzycznej.
Głos ludzki i jego odmiany.
Barwy instrumentów, ze szczególnym uwzględnieniem instrumentów spotykanych przez uczniów na terenie swojej szkoły.
Powtarzanie, systematyzowanie i utrwalanie wiadomości nabytych w poprzednich klasach.

D R U G I    R O K   N A U C Z A N I A

Klasa V dział dziecięcy

(3 jednostki lekcyjne tygodniowo)

1. Kształcenie głosu

Piosenki jedno- i dwugłosowe oraz kanony dostosowane do zainteresowań i wieku dziecka.
Usprawnianie aparatu głosowego ucznia przez stosowanie ćwiczeń oddechowych, oddechowo-głosowych, ćwiczeń emisyjnych i ćwiczeń dykcji.

2. Kształcenie słuchu

Ćwiczenia słuchowe i słuchowo-głosowe

Rozpoznawanie i śpiewanie opanowanych gam majorowych i minorowych w odmianach.
Rozpoznawanie, śpiewanie i określanie trójdźwięków: majorowego, minorowego, zmniejszonego i zwiększonego oraz dominanty septymowej w postaci zasadniczej.
Rozpoznawanie i określanie trybu majorowego i minorowego w przebiegu melodycznym i harmonicznym.
Powtarzanie łatwych schematów rytmicznych oraz wystukiwanie ich z zapisu nutowego.
Rozpoznawanie i określanie zmian melodycznych, rytmicznych, a także rytmiczno - melodycznych w przebiegu jedno- i dwugłosowym.
Określanie wysokości i nazwy dźwięków:
     - przy pomocy kamertonu
     - na tle ustalonej tonacji
     - próby trafiania głosem dźwięków a i c.
Rozpoznawanie, określanie rozmiaru i intonowanie wszystkich interwałów prostych:
     - w określonej tonacji,
     - w oderwaniu od tonacji.
Rozpoznawanie, określanie i śpiewanie z rozwiązaniem wszystkich interwałów charakterystycznych w opanowanych tonacjach, ze szczególnym uwzględnieniem kwarty zwiększonej i kwinty zmniejszonej.
Rozpoznawanie i śpiewanie z rozwiązaniem dominanty septymowej w postaci zasadniczej.
Tworzenie krótkich konstrukcji trzygłosowych z trójdźwiękami triady i dominantą septymową.

Czytanie nut głosem

Ćwiczenia w opanowanych tonacjach z uwzględnieniem poznanych taktów, wartości rytmicznych, pauz w kluczu skrzypcowym i basowym:
     - bez wykroczenia z tonacji,
     - z uwzględnieniem zboczeń modulacyjnych i modulacji,
     - odbiegających od tonalności.
Pogłębianie umiejętności czytania nut a vista i w wyobraźni.

Dyktanda

Krótkie dyktanda solmizacyjne i literowe bez zapisu w określonej tonacji i w oderwaniu od niej.
Notowanie melodii w równych wartościach rytmicznych (pisanie równolegle z ich podawaniem) w kluczu skrzypcowym, basowym, a także ze zmianą klucza (na dwóch systemach).
Notowanie dwu- i czterotaktowych melodii z uwzględnieniem podziału metrycznego, rytmu oraz najprostszych sposobów artykulacji, dynamiki i tempa.
Notowanie z wyobraźni znanych piosenek i prostych zwrotów melodycznych, np.
     - od określonego stopnia gamy,
     - w określonej tonacji,
     - od określonego dźwięku.
Notowanie prostych i krótkich przebiegów dwugłosowych.
Powtarzanie, analizowanie, określanie słowne i notowanie łatwych ugrupowań rytmicznych, tworzących zamknięte frazy rytmiczne.
Notowanie funkcji harmonicznych krótkich trzygłosowych konstrukcji (np. T, S, D, D⁷ ).

Rozwijanie inwencji twórczej

Improwizowanie głosem lub na instrumencie oraz notowanie małych okresów muzycznych do podanych:
     - tekstów słownych,
     - schematów rytmicznych.
Tworzenie drugiego głosu lub akompaniamentu rytmicznego do danej melodii.

3. Nauka słuchania muzyki

Muzyka ludowa, artystyczna, rozrywkowa.
Polskie tańce ludowe i stylizowane.
Aparat wykonawczy muzyki artystycznej:
     - instrumenty muzyczne, głos ludzki
     - muzyka solowa i zespołowa (wokalna, instrumentalna i wokalno - instrumentalna).
Elementy dzieła muzycznego
Faktura utworu muzycznego (homofonia, polifonia).
Podobieństwa i kontrasty jako podstawa konstrukcji i wyrazu w utworze muzycznym,
Okresowa budowa utworu muzycznego.
Wariacje i technika wariacyjna.

4. Zakres wiadomości o muzyce

Ugruntowanie podstawowych wiadomości o muzyce z klas I - IV.
Gruntowne opanowanie:
     - gam majorowych i minorowych (w odmianach) do trzech znaków przykluczowych,
     - wszystkich interwałów prostych z przewrotami,
     - interwałów charakterystycznych z rozwiązaniami (kwarta zwiększonej na IV stopniu i sekundy zwiększonej na VI stopniu z przewrotami),
     - trójdźwięków triady w poznanych gamach z uwzględnieniem wszystkich postaci,
     - dominanty septymowej w postaci zasadniczej z rozwiązaniem w opanowanych tonacjach.
Chromatyzacja gamy C nieregularnej - półton diatoniczny i chromatyczny.
Nazwy dźwięków enharmonicznie równoważnych.
Pojęcie tonacji z punktu widzenia melodycznego i harmonicznego.
Regularny i nieregularny podział wartości rytmicznych.
Metrum, miara metryczna, takt, oznaczenia taktowe; metrum 9- i 12-miarowe.
Takty proste i złożone - grupowanie wartości.
Synkopa wyrażona przez łuk i przez wartość.

T R Z E C I   R O K    N A U C Z A N I A

Klasa VI dział dziecięcy

(3 jednostki lekcyjne tygodniowo)

1. Kształcenie głosu
Piosenki jedno-, dwu- i trzygłosowe oraz kanony dostosowane do zainteresowań i wieku dziecka.
Usprawnianie aparatu głosowego ucznia przez stosowanie ćwiczeń oddechowych, oddechowo - głosowych, ćwiczeń emisyjnych i ćwiczeń dykcji.

2. Kształcenie słuchu

Ćwiczenia słuchowe i słuchowo-głosowe

Rozpoznawanie i śpiewanie opanowanych gam majorowych i minorowych w odmianach do czterech znaków przykluczowych.
Rozpoznawanie trójdźwięku majorowego, minorowego, dominanty septymowej we wszystkich postaciach oraz trójdźwięku zmniejszonego, zwiększonego i dominanty nonowej w postaci zasadniczej.
Intonowanie prymy lub innego składnika słyszanego trójdźwięku i dominanty septymowej.
Powtarzanie a także wystukiwanie z zapisu różnych rytmów.
Określanie wysokości i nazwy dźwięków przy pomocy:
     - kamertonu,
     - określonego dźwięku,
     - na tle ustalonej tonacji.
Rozpoznawanie (nazywanie) i sprowadzanie głosem dźwięków wysokich i niskich do indywidualnej skali głosu ucznia.
Rozpoznawanie i rozwiązywanie interwałów charakterystycznych:
     - w opracowanych tonacjach,
     - w oderwaniu od tonacji.
Określanie nazw i rozmiarów dwóch, a także trzech następujących po sobie interwałów.
Rozpoznawanie i śpiewanie dominanty septymowej we wszystkich postaciach z rozwiązaniem na tonikę w układzie skupionym.
Rozpoznawanie i śpiewanie dominanty septymowej w postaci zasadniczej z rozwiązaniem na Tonikę VI stopnia w układzie skupionym.
Rozpoznawanie słuchowe kadencji doskonałej, zawieszonej, zwodniczej i plagalnej w ćwiczeniach i słuchanych utworach.

Czytanie nut głosem

Ćwiczenia w opracowanych tonacjach, w rozszerzonej tonalności i odbiegające od tonalności w kluczu skrzypcowym i basowym.
Śpiewanie melodii ludowych i fragmentów z literatury muzycznej, utrzymanych w skalach systemu modalnego.
Śpiewanie prostych ćwiczeń podanych na pięciolinii bez klucza i bez znaków chromatycznych przy kluczu, gdzie zarówno klucz, jak i znaki przykluczowe będą umowne.
Czytanie a vista i ćwiczenia śpiewania we właściwych tempach fragmentów instrumentalnych (szybkich przebiegów) bez nazywania nut, na zgłoskach la, la, la; ta, ta, ta itp.
Śpiewanie prostych, lecz trudniejszych niż w klasie IV [powinno być: "w klasie V" - M.W.] kanonów i ćwiczeń dwu- i trzygłosowych.
Czytanie pionowe łatwych dwugłosowych konstrukcji, w których głosy poruszają się jednakowymi wartościami rytmicznymi oraz konstrukcji trzygłosowych w układzie skupionym.

Dyktanda

Kontynuowanie wszystkich ćwiczeń elementarnych rozpoczętych w klasie IV, z uwzględnieniem systematycznego zwiększania stopnia ich trudności i wymagań dotyczących precyzji wykonania.
Notowanie krótkich melodii tonalnych, w rozszerzonej tonalności i odbiegających od tonalności.
Notowanie jednego głosu - górnego lub dolnego - konstrukcji dwugłosowej.
Notowanie głosu melodii wykonywanej z akompaniamentem.
Notowanie w całości prostych melodii jednogłosowych utrzymanych w jednej tonacji, w przebiegu których występują charakterystyczne interwały i ich rozwiązania.
Notowanie w całości prostych melodii jednogłosowych utrzymanych w jednej tonacji, w przebiegu których występują różne postacie dominanty septymowej jako akordy - z prawidłowymi rozwiązaniami.
Notowanie prostych przebiegów dwugłosowych.
Notowanie bardzo prostych i krótkich trzygłosowych konstrukcji harmonicznych w układzie skupionym po jednorazowym usłyszeniu, a także po uprzednim zagraniu ich na fortepianie przez ucznia.
Notowanie po jednorazowym usłyszeniu jednego głosu z łatwego dwugłosowego schematu rytmicznego:
     - podanego na dwóch dźwiękach skrajnych rejestrów,
     - zagranego na dwóch instrumentach różniących się barwą.

Rozwijanie inwencji twórczej

Kształcenie umiejętności improwizowania akompaniamentu do różnych melodii instrumentalnych i wokalnych.
Improwizowanie melodii jak w klasie V, o wyższym stopniu trudności.

3. Nauka słuchania muzyki

Przykłady muzyczne z różnych epok ze zwróceniem uwagi na charakterystyczne cechy stylistyczne i formalne:
muzyka barokowa (J.S. Bach, A. Vivaldi i inni),
muzyka klasyczna (klasycy wiedeńscy, kompozytorzy popularnych sonatin),
muzyka romantyczna ze szczególnym wyeksponowaniem twórczości F. Chopina oraz z uwzględnieniem repertuaru uczniowskiego.
Stanisław Moniuszko - przedstawiciel polskiej pieśni i opery narodowej,
polscy kompozytorzy XX w. (K. Szymanowski, W. Lutosławski, K. Penderecki i inni).

4. Zakres wiadomości o muzyce

Powtórzenie, utrwalenie i usystematyzowanie wiadomości nabytych w klasach poprzednich.
Rozszerzenie wiadomości z agogiki z uwzględnieniem określeń pomocniczych.
Grupowanie wartości rytmicznych w poznanych taktach z zastosowaniem synkop i grup nieregularnych.
Koło kwintowe - kwintowe pokrewieństwo gam.
Gruntowne opanowanie gam majorowych i minorowych do czterech znaków przykluczowych.
Skale systemu modalnego na przykładzie pieśni ludowych.
Interwały złożone - do kwintdecyny włącznie.
Rozszerzanie i zwężanie rozmiaru poznanych interwałów.
Opanowanie trójdźwięków na wszystkich stopniach gamy ze szczególnym uwzględnieniem trójdźwięków triady harmonicznej i dominanty septymowej w poznanych gamach.
Budowanie różnych trójdźwięków od podanego dźwięku.
Budowanie akordu dominanty nonowej bez przewrotu w określonej tonacji.

W Y N I K I    N A U C Z A N I A   P O   K L A S I E   V I

Określanie i nazywanie z podaniem rozmiaru oderwanych interwałów melodycznych i harmonicznych do decymy włącznie na podstawie:
     - słyszenia,
     - zapisu nutowego.
Określenie rodzaju i postaci kilku trójdźwięków (np. trójdźwięk minorowy w I przewrocie) oraz podanie ich nazw (np. G-dur, a-moll):
     - na podstawie usłyszenia,
     - na podstawie zapisu nutowego.
Rozpoznawanie dominanty septymowej na podstawie słyszenia i zapisu nutowego, określanie postaci i rozwiązywanie w odpowiedniej tonacji.
Zaśpiewanie dominanty septymowej w określonej postaci, znając:
     - I stopień gamy,
     - prymę dominanty.
Zaśpiewanie w określonej tonacji (opracowanej na lekcji) trójdźwięków triady z nazywaniem poszczególnych dźwięków od dowolnie wskazanej postaci toniki, znając I stopień gamy.
Zanotowanie jednotaktowego schematu rytmicznego w przebiegu dwutaktowym - po dwukrotnym wykonaniu przykładu.
Zanotowanie dwutaktowego schematu rytmicznego w przebiegu melodii ośmiotaktowej - po jednorazowym wykonaniu przykładu.
Umiejętność czytania nut głosem w odpowiednim stopniu trudności.
Dokładna znajomość opanowanych gam, interwałów i akordów.
Znajomość podstawowych określeń tempa, dynamiki i artykulacji.
Rozpoznawanie i określanie na podstawie słyszenia nazwy:
     - instrumentu występującego solo,
     - instrumentu występującego w zespole,
     - grupy instrumentów,
     - głosu solowego,
     - zespołu instrumentalnego,
     - zespołu wokalnego,
     - zespołu wokalno-instrumentalnego.
Rozpoznawanie na podstawie cech charakterystycznych polskich tańców ludowych i ustylizowanych.
Dokonywanie słuchowej analizy utworu o wyraźnej budowie okresowej.
Określanie epoki i ewentualnie kompozytora - na podstawie charakterystycznego dla danej epoki (kompozytora) utworu muzycznego.
Rozpoznanie nazwy i kompozytora utworu, który na lekcjach był dokładnie opracowany.
Znajomość podstawowych wiadomości o czołowych kompozytorach polskich i obcych z uwzględnieniem poprawności pisowni imienia i nazwiska, narodowości, epoki lub stylu, reprezentacyjnych utworów.
Zapisanie z pamięci fragmentu znanej melodii:
     - z wysłuchanego i omówionego utworu,
     - z repertuaru pieśniowego lub instrumentalnego ucznia.

III. UWAGI O REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA

         Punktem wyjścia przy planowaniu pracy nauczyciela winno być należyte wyważenie proporcji wszystkich działów wchodzących w skład przedmiotu. Ćwiczenia słuchowe, słuchowo-głosowe, ćwiczenia rytmiczne, ćwiczenia rytmiczne, słuchanie muzyki winny by c stałymi elementami każdej jednostki lekcyjnej. Zagadnienia należy tak dobierać, aby w sposób atrakcyjny i nie schematyczny zazębiały się ze sobą, wzajemnie się wspierały i uzupełniały, wysuwając zawsze na pierwszy plan główny cel każdej jednostki lekcyjnej - utwór muzyczny. Zakres wiadomości o muzyce wyznacza jedynie stopień trudności materiału muzycznego i zasięg wiedzy teoretycznej potrzebnej do jego opanowania. Zakres ten nie może być w żadnym przypadku traktowany jako cel nauczania.

         Nauczyciel powinien w taki sposób planować swoją pracę z uczniami, aby cały materiał był opanowany i ugruntowany podczas lekcji. Możliwe jest to jedynie przez stałe nawiązywanie, odwoływanie się i powracanie do uprzednio opanowanych zagadnień.

         Niewiele jest takich zagadnień, nad którymi uczeń powinien pracować samodzielnie w domu. Należą do nich np. krótkie i łatwe zadania na grupowanie wartości rytmicznych lub uszeregowanie gam majorowych i minorowych według ilości znaków przy kluczu. Wykonywanie zadań pisemnych powinno się zawsze łączyć z ćwiczeniami nawyków prawidłowej kaligrafii muzycznej. Z zakresu zadań doskonalących dyspozycje słuchowe uczeń może np. przygotować (odczytać) ćwiczenia melodyczne i rytmiczne lub zanotować z wyobraźni znaną melodię. Należy wpajać uczniom, że doskonalenie dyspozycji słuchowych wymaga wyjątkowej systematyczności; do niej należy przyzwyczajać uczniów od początku nauki w szkole, pamiętając o tym, żeby zadania, które mają wykonać w domu nie zabrały im zbyt dużo czasu.

         Z zakresu nauki słuchania muzyki zadaniem domowym może być np. wyszukiwanie z repertuaru instrumentalnego ucznia przykładów ilustrujących określone zagadnienie, słuchowa analiza utworu, nad którym uczeń w danej chwili pracuje, wysłuchanie wskazanej przez nauczyciela audycji radiowej lub przeczytanie określonego fragmentu lektury pomocniczej.

         Nauczyciel powinien zachęcać uczniów do systematycznego interesowania się wszelkiego rodzaju przejawami życia muzycznego w kraju, a przede wszystkim wymagać od nich regularnego uczęszczania na koncerty.

         Specyfika przedmiotu Umuzykalnienie z audycjami wymaga stałej aktywności ucznia podczas lekcji, co znacznie ułatwi ocenę jego pracy i postępów w ciągu całego roku szkolnego. W związku z tym w pracy ucznia oceniamy jego aktywność i zaangażowanie na lekcji (chęć dobrego śpiewania, wykonywania zadań słuchowych, słuchania muzyki), zasób wiadomości teoretycznych dotyczących aktualnie opracowywanych piosenek i utworów z literatury muzycznej, umiejętność pracy w zespole klasowym oraz następujące nawyki i umiejętności wchodzące w zakres przedmiotu:

- czystość intonacji przy wykonywaniu nauczonej piosenki oraz przy czytaniu nut głosem a vista,
- poczucie tempa, metrum, dynamiki,
- precyzję wykonania rytmu powtórzonego przez ucznia po uprzednim jego usłyszeniu oraz przy odczytywaniu rytmu z zapisu,
- pamięć muzyczną,
- stopień koncentracji uwagi,
- szybkość i celowość reakcji,
- stopień wrażliwości na muzykę i zainteresowanie muzyką,
- umiejętność obserwacji zjawisk muzycznych występujących w utworze podczas słuchania.

Przedmiot Umuzykalnienie z audycjami wymaga, by był on prowadzony w specjalnie do tego przeznaczonej klaso-pracowni, wyposażonej w dobrze nastrojony fortepian lub pianino, dużą tablicę z prawidłowo rozmieszczonymi liniami na pięcioliniach [sic.!] oraz szafę z następującymi pomocami do lekcji:

- urządzenia odtwarzające (magnetofon, adapter),
- taśmy z nagraniami dyktand, ćwiczeń słuchowych, melodycznych i rytmicznych,
- płytoteka i taśmoteka zaopatrzona w nagrania utworów przewidzianych do realizacji programu audycji muzycznych,
- epidiaskop, rzutnik do przeźroczy i odpowiedni ekran umożliwiający stosowanie pomocy audiowizualnych,
- komplet instrumentów perkusyjnych,
- metronom z dzwonkiem,
- instrumenty pozwalające na zmianę barwy dźwięku (np. harmonium lub organy elektryczne),
- zwijana tablica w kratkę do rozwiązywania zadań metrorytmicznych, ułatwiająca prawidłowe rozmieszczenie wartości rytmicznych,
- rygi do podkładania w zeszytach nutowych, ułatwiające kaligrafię muzyczną (prawidłowe rozmieszczenie wartości rytmicznych oraz zestawienie głosów polirytmicznych na pięciolinii.
Wykresy i tablice ilustrujące różne zagadnienia, ułatwiające zrozumienie i przyswojenie przekazywanych wiadomości,
- biblioteka podręczna, która powinna zawierać m.in.:

1. Materiały do czytania nut i innych ćwiczeń
2. Stanisław Wiechowicz - Ćwiczenia w starych kluczach, zeszyt I
3. Szkoły gry na różnych instrumentach
4. J.S. Bach - Łatwe utwory
          Drobne utwory
          Małe preludia
          Inwencje dwugłosowe
5. Bela Bartok - Mikrokosmos
          Gyermekeknek
6. Witold Lutosławski - Melodie ludowe (na fortepian)
7. Albumy utworów dla dzieci i młodzieży oraz sonatiny różnych kompozytorów
8. Nuty i partytury utworów, które mają być prezentowane podczas słuchania utworów muzycznych.

         Jeśli nauczyciel wykorzystuje jakieś materiały w celach ćwiczeniowych, to ilość egzemplarzy poszczególnych pozycji powinna być taka, aby na dwóch uczniów przypadł przynajmniej jeden egzemplarz. W przypadku niewystarczającej liczby egzemplarzy należy posługiwać się epidiaskopem lub przeźroczami.

ZARZĄDZENIE Nr 31 MINISTRA KULTURY I SZTUKI z dnia 30 sierpnia 1994 r. w sprawie minimum programowego przedmiotów obowiązkowych w szkołach artystycznych

Na podstawie art. 26 ust. l w związku z 2 art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. Nr 95, poz. 425, z 1992 r. Nr 26, poz. 113, Nr 54, poz. 254, z 1993 r. Nr 127, poz. 585, z 1994 r. Nr l, poz. 3, Nr 53, poz. 215) zarządza się, co następuje:

§ l. Minimum programowe przedmiotów obowiązkowych zawiera podstawowe treści kształcenia służące realizacji celów dydaktyczno-wychowawczych w określonym typie szkoły i cyklu kształcenia.
§ 2. l. Ustala się minimum programowe następujących przedmiotów obowiązkowych w szkołach artystycznych publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych:
     1) w szkołach muzycznych I stopnia:
          - kształcenie słuchu,
          - rytmika,
          - audycje muzyczne,
          - zasady muzyki,
          - nauka o muzyce,
          - chór,
          - zespoły instrumentalne,
          - zespół wokalny (kierunek chóralny),
          - emisja głosu (kierunek chóralny), określone w załączniku nr l do zarządzenia,
     2) w szkołach muzycznych II stopnia:
          - kształcenie słuchu,
          - zasady muzyki,
          - harmonia,
          - nauka o muzyce,
          - historia muzyki z literaturą muzyczną,
          - formy muzyczne,
          - chór,
          - orkiestra,
          - zespół kameralny,
          określone w załączniku nr 2 do zarządzenia,
     3) w liceach sztuk plastycznych:
          - historia sztuki,
          - rysunek techniczny,
          - liternictwo,
          - fotografia,
          określone w załączniku nr 3 do zarządzenia,
     4) w szkołach baletowych:
          - rytmika,
          - umuzykalnienie,
          - audycje muzyczne,
          - wiadomości o balecie,
          - historia tańca,
          - zasady charakteryzacji, określone w załączniku nr 4 do zarządzenia.

§ 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem l września 1994 r.

MINISTER
Kazimierz Dejmek

Załącznik nr l do zarządzenia nr 31 Ministra Kultury i Sztuki

z dnia 30 sierpnia 1994 r.

MINIMUM PROGRAMOWE

Szkoła muzyczna I stopnia

Spis treści

1. Kształcenie słuchu
     Treści kształcenia - dla PPSM
     Treści kształcenia - dla PSM I stopnia
2. Rytmika
3. Audycje muzyczne
4. Zasady muzyki
5. Nauka o muzyce
6. Chór
7. Zespoły instrumentalne
8. Zespół wokalny - kierunek chóralny
9. Emisja głosu - kierunek chóralny

KSZTAŁCENIE SŁUCHU

Cele kształcenia

1. Rozwijanie dyspozycji słuchowo-głosowych oraz przekazywanie uczniom wiadomości teoretycznych w zakresie potrzebnym do kontynuowania nauki w szkole stopnia drugiego.
2. Kształcenie umiejętności świadomego postrzegania zjawisk muzycznych.
3. Rozwijanie zainteresowań ogólnomuzycznych ucznia.
4. Rozwijanie wrażliwości muzycznej i zdolności percepcyjnych ucznia.

Treści kształcenia - dla PPSM

  1. Czytanie nut w kluczu wiolinowym.
  2. Rozpoznawanie interwałów, trójdźwięków (dur, moll - w przewrotach; zwiększony, zmniejszony), dominanty septymowej (w przewrotach).
  3. Śpiewanie interwałów, trójdźwięków (dur, moll - w przewrotach; zwiększony, zmniejszony), dominanty septymowej (w przewrotach) od podanego dźwięku.
  4. Śpiewanie nazwami literowymi i solmizacyjnymi gam w następujących odmianach: major naturalny; minor naturalny, harmoniczny, dorycki, melodyczny (do 4 znaków przykluczowych) od różnych stopni.
  5. Rozpoznawanie gam w ww. odmianach (do 4 znaków przykluczowych).
  6. Realizowanie i zapisywanie jednogłosowych struktur rytmicznych w taktach prostych i złożonych, z uwzględnieniem podstawowych grup niemiarowych (triola i duola).
  7. Śpiewanie (a vista i z przygotowaniem) jednogłosowych melodii tonalnych w obrębie poznanych tonacji.
  8. Zapisywanie z pamięci jednogłosowych melodii tonalnych.
  9. Zapisywanie jednogłosowych i łatwych dwugłosowych melodii tonalnych.
10. Powtarzanie głosem usłyszanej melodii nazwami literowymi lub solmizacyjnymi.
11. Śpiewanie dwu- i trzygłosowych kanonów.
12. Improwizowanie głosem lub na instrumencie małych okresów lub zdań muzycznych.
13. Biegłe śpiewanie i rozpoznawanie wszystkich odmian gam majorowych i minorowych do 7 znaków przykluczowych.
14. Rozpoznawanie i śpiewanie skal modalnych, pentatonicznych, cygańskich, góralskiej.
15. Rozpoznawanie interwałów prostych i złożonych.
16. Śpiewanie interwałów charakterystycznych wraz z rozwiązaniami.
17. Określanie kolejnych akordów w słyszanych, tonalnych konstrukcjach harmonicznych, zawierających trójdźwięki triady, dominantę septymową i nonową oraz tonikę VI stopnia.
18. Określanie rodzajów kadencji.
19. Realizowanie i zapisywanie jedno- i dwugłosowych struktur rytmicznych.
20. Zapisywanie z pamięci jednogłosowych melodii tonalnych i prostych atonalnych.
21. Zapisywanie dwu- i prostych trzygłosowych konstrukcji tonalnych.
22. Zapisywanie jednogłosowych melodii atonalnych.
23. Czytanie a vista i z przygotowaniem jednogłosowych melodii tonalnych i prostych atonalnych.
24. Czytanie a vista i z przygotowaniem dwugłosowych ćwiczeń tonalnych, śpiewając dowolny głos z równoczesnym graniem drugiego głosu na fortepianie lub stukaniem rytmu drugiego głosu.

Treści kształcenia - dla PSM I stopnia

  1. Czytanie nut w kluczu wiolinowym.
  2. Rozpoznawanie interwałów, trójdźwięków (dur, moll - w przewrotach; zwiększony, zmniejszony), dominanty septymowej (w przewrotach).
  3. Śpiewanie interwałów, trójdźwięków (dur, moll - w przewrotach; zwiększony, zmniejszony), dominanty septymowej (w przewrotach) od podanego dźwięku.
  4. Śpiewanie nazwami literowymi i solmizacyjnymi gam w następujących odmianach: major naturalny; minor naturalny, harmoniczny, dorycki, melodyczny (do 4 znaków przykluczowych) od różnych stopni.
  5. Rozpoznawanie gam w ww. odmianach (do 4 znaków przykluczowych).
  6. Realizowanie i zapisywanie jednogłosowych struktur rytmicznych w taktach prostych i złożonych, z uwzględnieniem podstawowych grup niemiarowych (triola i duola).
  7. Śpiewanie (a vista i z przygotowaniem) jednogłosowych melodii tonalnych w obrębie poznanych tonacji.
  8. Zapisywanie z pamięci jednogłosowych melodii tonalnych.
  9. Zapisywanie jednogłosowych i łatwych dwugłosowych melodii tonalnych.
10. Powtarzanie głosem usłyszanej melodii nazwami literowymi lub solmizacyjnymi.
11. Śpiewanie dwu- i trzygłosowych kanonów.
12. Improwizowanie głosem lub na instrumencie małych okresów lub zdań muzycznych.