Czyt1.jpg (35540 bytes)

 PODRĘCZNIKI
dla szkoły muzycznej II stopnia

 

Maria Wacholc, Czytanie nut głosem, I, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1992 (wyd. 1), 1997 (wyd. 2), wyd. 3 w druku.

  • Komentarz "Od autora"
  • Indeks kompozytorów i utworów
  • Spis treści z wyszczególnieniem wszystkich cytowanych utworów i pieśni ludowych
  • Recenzje podręcznika Czytanie nut głosem I:
    Zofia Peret-Ziemlańska, Pierwszy z trzech potrzebnych tomów, Ruch Muzyczny, R. XXXVII, 1993 nr 8 (18 kwietnia), s. 7.
    Zofia Peret-Ziemlańska, Pierwszy tom podręcznika do czytania nut głosem, Życie Muzyczne, R. XLVI, 1993 nr 5-6, s. 20-21.
    Zofia Peret-Ziemlańska, Czytajmy nuty, Słowo. Dziennik Katolicki, R. 1993 nr 33 (9 marca), s. 11.

Od autora

     Jednym z głównych celów kształcenia słuchu w szkołach muzycznych II stopnia jest opanowanie umiejętności czytania nut głosem. Celowi temu służyć mają trzy części podręcznika zawierające blisko 900 ćwiczeń, umożliwiających systematyczne rozwijanie umiejętności solfeżowych ucznia.
     Materiał ćwiczeniowy w niniejszej pracy stanowią wyłącznie oryginalne utwory, bądź ich fragmenty, zaczerpnięte z literatury muzycznej różnych epok i muzyki ludowej. Przykłady z literatury muzycznej i melodie ludowe, w przeciwieństwie do ćwiczeń napisanych wyłącznie dla celów solfeżowych, służą nie tylko osiągnięciu sprawności w zakresie techniki czytania nut głosem, ale pozwalają również na pogłębienie znajomości dzieł muzycznych i poznawanie cech stylistycznych właściwych dla twórczości poszczególnych kompozytorów, epok historycznych, czy folkloru muzycznego.
     Dobór wykorzystanego w podręczniku materiału ćwiczeniowego uwzględnia wytyczne programu kształcenia słuchu obowiązującego obecnie w szkołach muzycznych II stopnia. Zgodnie z tym programem, część I zbioru obejmuje materiał dla klas I-II (VII-VIII), część II dla klas III-IV (IX-X), część III dla klas V-VI (XI-XII).
     Oprócz wartości artystycznej o doborze materiału do niniejszego zbioru zadecydowały takie kryteria, jak możliwość wykonania wokalnego, czy walory dydaktyczne utworu. Trudności wykonawcze, wynikające najczęściej ze zbyt dużej rozpiętości melodii, jej typowo figuracyjnego, czy wirtuozowskiego charakteru, uniemożliwiły wykorzystanie do czytania nut głosem wielu arcydzieł muzyki instrumentalnej. Walory wykonawcze, artystyczne i dydaktyczne sprawiły natomiast, że obok fragmentów utworów najwybitniejszych kompozytorów zostały tu także zamieszczone przykłady zaczerpnięte z twórczości o mniejszym znaczeniu w dziejach kultury muzycznej.
     Podstawową, zasadą przy opracowywaniu niniejszego zbioru ćwiczeń było zachowanie w cytowanych utworach i pieśniach ludowych zgodności z wersją oryginalną. W wielu przypadkach konieczne było jednak wprowadzenie pewnych zmian w celu przystosowania tych ćwiczeń do wykonania wokalnego. Wprowadzono je także w celu uzyskania większej liczby przykładów w rzadziej spotykanych tonacjach wieloznakowych lub zanotowanych w kluczu basowym.
     Wszelkie zmiany w stosunku do oryginału zostały zaznaczone za pomocą następujących odnośników:
(1a) Transpozycja o określony interwał (z wyjątkiem oktawy) w górę lub w dół i związana z nią zmiana tonacji, dokonana w celu przystosowania przykładu do skali głosu ucznia, bądź w celu wykorzystania w ćwiczeniu rzadziej spotykanej w literaturze muzycznej tonacji wieloznakowej. Ten rodzaj transpozycji został zastosowany wyłącznie w pieśniach, które nie kojarzą się słuchaczowi z tonacją oryginału w takim stopniu jak np. symfonie klasyków wiedeńskich, czy polonezy Chopina. Zmiana tonacji pieśni jest zresztą powszechnie stosowana w praktyce wykonawczej, gdyż uzależnia się ją często od skali głosu śpiewaka.
(1b) Transpozycja o oktawę (lub o dwie oktawy) w górę lub w dół dokonana w celu przystosowania utworu do możliwości wykonawczych głosu.
(2) Wybór jednego lub kilku głosów. Odnośnik ten zaznaczony jest przy wszystkich przykładach podanych w wersji niekompletnej, np. w przypadku cytowania samej melodii pieśni z pominięciem akompaniamentu fortepianu, czy też partii I skrzypiec pochodzącej z fragmentu orkiestrowego tutti.
(3) Zmiana klucza wiolinowego na basowy i związana z nią transpozycja o oktawę niżej dokonana w celach dydaktycznych. W cytowanych utworach i pieśniach ludowych, oprócz wymienionych wyżej zmian, zaznaczonych za pomocą odpowiednich odnośników, występują jeszcze inne różnice w stosunku do oryginału. W melodiach wokalnych bez akompaniamentu opuszczono tekst, aby ułatwić koncentrację na problemach intonacyjnych i metrorytmicznych. W utworach solowych z akompaniamentem oraz w kompozycjach chóralnych zrezygnowano także z szeregu tekstów obcojęzycznych, które nie znalazłyby zastosowania w praktyce szkolnej. W przykładach bez tekstu występuje właściwy dla wokaliz, instrumentalny sposób grupowania wartości rytmicznych.
     W wielu przykładach, zarówno instrumentalnych, jak i wokalnych, konieczne było oznaczenie oddechów. Dotyczy to głównie pieśni o nieregularnej budowie okresowej, podanych ponadto bez tekstu, a także utworów, w których brak jakichkolwiek oznaczeń artykulacyjnych. W takich przypadkach swobodne stosowanie oddechów prowadziłoby do niepożądanego przerywania motywów i fraz.
     Występujące w wielu przykładach ozdobniki mogą być przez uczniów wykonywane według załączonego sposobu realizacji1 lub pomijane, jeśli są zbyt trudne do zaśpiewania. Te ostatnie zostały ujęte w nawiasy okrągłe, podobnie jak wszystkie elementy, które przy wykonywaniu ćwiczenia można pomijać, np. wejście dodatkowego głosu. W nawiasach kwadratowych znajdują się oznaczenia dopisane przez autorkę podręcznika, które w wykonaniu powinny być uwzględniane. Dla większej przejrzystości zapisu, nawiasy kwadratowe zostały pominięte przy oznaczeniach tempa i dynamiki, uzupełnionych dla celów dydaktycznych w pieśniach ludowych oraz w utworach artystycznych pochodzących głównie z epoki renesansu i baroku.
     Ze względu na konieczność przestrzegania oznaczeń interpretacyjnych podczas realizacji ćwiczeń, we wszystkich przykładach zostały uzupełnione brakujące oznaczenia dynamiczne i określenia tempa. Te ostatnie w obcych językach, poza włoskim, zostały podane wraz z polskim tłumaczeniem. Przy fragmentach zaczerpniętych z dalszych partii utworu z określeniem zmiany tempa (np. meno mosso, piu mosso), poprzednie tempo, do którego dane tempo się odnosi zostało zaznaczone w nawiasach okrągłych. W pieśniach ludowych tempo określone jest za pomocą oznaczenia metronomicznego.
     Stosownie do wymagań stawianych uczniom szkół muzycznych II stopnia w niniejszym podręczniku zostały zamieszczone różnorodne ćwiczenia, których celem jest wszechstronny rozwój umiejętności solfeżowych. Aby ułatwić dobór odpowiednich ćwiczeń, poszczególne ich rodzaje zostały ujęte w odrębne rozdziały, analogiczne we wszystkich częściach zbioru.2 Kolejność ćwiczeń w ramach poszczególnych rozdziałów uwzględnia zasadę stopniowania trudności. Kolejność ta może być przestrzegana w procesie nauczania, bądź też dostosowywana do aktualnych potrzeb danej grupy uczniów. Kolejność działów natomiast ma tutaj znaczenie wyłącznie porządkowe i nie powinna sugerować doboru ćwiczeń w procesie dydaktycznym. Błędem byłoby zatem przystępowanie do kolejnego rozdziału dopiero po całkowitym wyczerpaniu ćwiczeń z rozdziału poprzedniego. Wskazane jest natomiast równoległe stosowanie ćwiczeń różnego typu.
     Kolejne rozdziały l części podręcznika zawierają:
145 ćwiczeń jednogłosowych (rozdział I),
69 ćwiczeń opartych na pentatonice, skalach modalnych oraz na skali góralskiej (rozdział II),
15 ćwiczeń do czytania nut na liniach dodanych (rozdział III),
15 ćwiczeń z akompaniamentem fortepianu (rozdział IV),
15 ćwiczeń do śpiewania z graniem (rozdział V),
35 ćwiczeń dwugłosowych (rozdział VI),
20 ćwiczeń trzygłosowych (rozdział VII).
     Rozdział I zawiera ćwiczenia jednogłosowe w tonacjach majorowych i minorowych do trzech znaków przykluczowych włącznie oraz łatwe ćwiczenia atonalne. Początkowe ćwiczenia (1-50) przewidziane są dla uczniów rozpoczynających naukę czytania nut głosem, wobec czego w grupach zaawansowanych można ich nie wykonywać. Ćwiczenia jednogłosowe można również śpiewać w transpozycji. Bardzo pożytecznym ćwiczeniem, przyczyniającym się do rozwoju słuchu wewnętrznego i pamięci muzycznej jest uczenie się melodii odczytanej z nut bez użycia głosu, a następnie odtwarzanie jej z pamięci nazwami literowymi.
     W rozdziale II zamieszczone zostały przykłady zaczerpnięte z muzyki ludowej i artystycznej, które mają za zadanie ułatwić uczniom pełniejsze zrozumienie podłoża tonalnego muzyki średniowiecznej, renesansowej i polskiej muzyki ludowej. Ze względów dydaktycznych zgromadzone tu zostały przede wszystkim takie przykłady, które w sposób jednoznaczny ilustrują poszczególne typy skal.3 Przykłady zawierające elementy różnych skal są nieliczne i zostały podane z niezbędnym objaśnieniem. Mają one za zadanie jedynie zasygnalizować problem przenikania się skal, występujący często zarówno w muzyce dawnej, jak i ludowej.
     Cały materiał ćwiczeniowy został podzielony na dziesięć podrozdziałów, z których każdy, oprócz ostatniego, zawiera przykłady ilustrujące określony rodzaj skali. W podrozdziałach 1-9 przy każdym przykładzie została podana występująca w nim skala z zaznaczonym za pomocą fermaty dźwiękiem centralnym. W ostatnim podrozdziale znajdują się przykłady ukazujące różne typy skal, które uczeń powinien rozpoznać samodzielnie.
     Rozdział III składa się z 15 ćwiczeń. Celem ich jest wyrobienie umiejętności szybkiego określania nazw nut zapisanych na liniach dodanych górnych i dolnych w kluczu wiolinowym i basowym. Są one przeznaczone przede wszystkim do czytania (mówienia) nut w rytmie nazwami solmizacyjnymi lub literowymi. Ćwiczenia oznaczone gwiazdką, przy zastosowaniu odpowiedniej transpozycji (o jedną lub kilka oktaw w górę lub w dół), nadają się także do śpiewania.
     Pieśni i utwory skrzypcowe zawarte w rozdziale IV służyć mają jako ćwiczenia do śpiewania z akompaniamentem fortepianu. Oprócz kształcenia biegłości w czytaniu nut głosem, przygotowują one ucznia do zbiorowego muzykowania. Akompaniament w zasadzie powinien wykonywać nauczyciel. Wskazane jest jednak, aby zaawansowani pianistycznie uczniowie akompaniowali sobie sami. Ćwiczenia z akompaniamentem najlepiej spełniają swe zadanie wówczas, gdy są śpiewane a vista. W początkowym okresie nauki trudniejsze melodie można najpierw opracować oddzielnie, a następnie powtarzać je z akompaniamentem fortepianu.
     Pieśni podane bez tekstu, bądź z tekstem obcojęzycznym oraz utwory skrzypcowe należy śpiewać nazwami solmizacyjnymi lub na jednej sylabie (np. la), czy samogłosce (np. a). W pieśniach z tekstem polskim zaleca się uwzględniać słowa od razu przy pierwszym wykonaniu, bądź po uprzednim prześpiewaniu melodii nazwami solmizacyjnymi, zależnie od możliwości danej grupy, czy ucznia.
     Rozdział V obejmuje 15 ćwiczeń, których wykonanie polega na śpiewaniu wyznaczonej melodii z równoczesnym graniem na fortepianie akompaniamentu. Mają one za zadanie kształcenie umiejętności słyszenia wszystkich warstw dźwiękowych występujących w utworze. Z tego względu zasadą wykonywania tych ćwiczeń powinno być śpiewanie od razu z graniem, bez uprzedniego przygotowania partii wokalnej.
     W rozdziale VI znajduje się 35 dwugłosowych utworów i fragmentów przeznaczonych do wykonania zespołowego (przez dwóch uczniów lub przez dwie grupy uczniów) oraz indywidualnego, polegającego na śpiewaniu dowolnego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie drugiego głosu, bądź tylko z wystukiwaniem jego rytmu. Ćwiczenia te należy wykonywać od razu dwugłosowo. W przypadku dużych trudności należy uprzednio prześpiewać każdy głos z osobna.
     Rozdział VII zawiera 20 trzygłosowych utworów i fragmentów zaczerpniętych z literatury wokalnej. Są one przeznaczone do wykonania zespołowego (przez trzy głosy w obsadzie pojedynczej lub grupowej) oraz indywidualnego, polegającego na śpiewaniu wybranego głosu z równoczesnym graniem pozostałych głosów na fortepianie, bądź tylko z wystukiwaniem oburącz rytmu tych głosów. Zamieszczone w tym rozdziale utwory o fakturze akordowej można wykorzystywać do czytania pionowego.
     Wszystkie rodzaje ćwiczeń, jakie znajdują się w niniejszym podręczniku, mogą być śpiewane nazwami solmizacyjnymi lub literowymi, bądź na dowolnej sylabie, czy samogłosce. Podane z tekstem utwory wokalne mogą być ponadto wykonane ze słowami. Śpiewanie nazwami solmizacyjnymi nie powinno być jedyną formą realizacji ćwiczeń. Czytanie nut głosem nazwami literowymi, choć trochę niewygodne, jest bardzo pożyteczne w ćwiczeniach wykonywanych z pamięci, ponieważ pozwala uniknąć niejednoznaczności w określaniu dźwięków. Przy śpiewaniu ćwiczeń zawierających drobne wartości rytmiczne oraz w szybkich tempach szczególnie przydatne jest śpiewanie na dowolnej sylabie lub samogłosce. Ten ostatni sposób ułatwia także zachowanie podanych oznaczeń artykulacyjnych, dynamicznych i agogicznych. Ich precyzyjna realizacja nie zawsze byłaby możliwa przy zastosowaniu nazw solmizacyjnych, a tym bardziej literowych.
     W grupach mniej zaawansowanych trudniejsze pod względem rytmicznym ćwiczenia należy najpierw wystukać lub wyklaskać. Można również wykonać je mówiąc wartości rytmiczne na sylabie ta (tataizacja), albo też mówiąc w rytmie nazwy solmizacyjne nut.
     Wobec zarzucenia w niniejszym podręczniku tradycyjnego podziału ćwiczeń według tonacji należy przy śpiewaniu zwrócić uwagę na właściwości tonalne każdego przykładu.

1 Sposób realizacji ozdobników został podany w oparciu o pracę: Adolf Beyschlag Die Ornamentik der Musik. Leipzig 1953 Breitkopf und Härtel wyd. II.
2 Zmiany w budowie kolejnych części podręcznika ograniczają się do wyeliminowania bądź włączenia określonego typu ćwiczeń.
3 Dla uniknięcia komplikacji terminologicznych stosujemy nazwy skal modalnych w odniesieniu do przykładów zaczerpniętych zarówno ze źródeł historycznych, jak i z polskich pieśni ludowych. Terminologia ta, związana z muzyką modalną, wyznacza tu więc wyłącznie kategorie systematyczne, a nie historyczne. Stąd też melodie ludowe oparte na skalach modalnych nie mogą być automatycznie uznawane za pochodzące ze średniowiecza.

Indeks kompozytorów i utworów

Anonim (XII/XIII w.)
     Per merita sancti Adalberti    48
Anonim (XIII w.)
     Gaude, mater Polonia    52
Anonim (XV w.)
     Breve regnum erigitur     101
     La carita e spenta     108
     Pieśń o Wiklefie     51
     Radości wam powiedam    47
Anonim (II poł. XV w.)
     Iesus Christus, nostra salus    102
Anonim (koniec XV w.)
     O nadroższy kwiatku     103
Anonim (XVI w.)
     La violetta     109
     Racz Panie Chryste    57
Anonim (XVII w.)
     Dobranoc ci, Anusieńku    88
Bacewicz Grażyna (1909-1969)
     Oberek   86
Bach Johann Sebastian (1685-1750)
     Das wohltemperierte Klavier I<>   90
Bach Wilhelm Friedemann (1710-1784)
     Menuet G-dur     82
Bagiński Zbigniew (ur. 1949)
     Ricercar na 2 fortepiany     60
Baird Tadeusz (1928-1981)
     5 piosenek dla dzieci<>     63
Bartók Béla (1881-1945)
     Bolyongás   117
     Gyermekeknek (Dla dzieci)    75, 76, 77
     Hjja, héjja, karahéjja!    121
     III Koncert fortepianowy     33
     Koncert na orkiestrę     38
     II Koncert skrzypcowy<>     38
     Mikrokosmos   7, 8, 9, 10, 15, 30, 45, 78, 87, 89, 90
Beethoven Ludwig van (1770-1827)
     An den fernen Geliebten op. 75 nr 5<>     20
     Der Bardengeist<>    32
     IV Koncert fortepianowy G-dur op. 58<>     35
     Marmotte op. 52 nr 7<>     18
     Sehnsucht (Tęsknota) op. 83 nr 2<>     26
     IX Symfonia d-moll op. 125<>     21
     Wariacje "Nel cor piu"<>     84
Bloch Augustyn (ur. 1929)
     Filigranki I    85
Brahms Johannes (1833-1897)
     Agnes op. 59 nr 5<>     31
     Auf dem See op. 59 nr 2<>    36
     Des Überläufer op. 48 nr<> 2     31
     Kein Haus, keine Heimat op. 94 nr 5<>     66
     Klage op. 105 nr 3<>     39
     Sandmännchen   12
     Sehnsucht op. 14 nr 8     21
     Treue Liebe dauert lange op. 33 nr 15     26
     Unüberwindlich op. 72 nr 5     31
Britten Benjamin (1913-1976)
     Peter Grimes op. 33
     Sweet Polly Oliver    70
     The Ash grove    69
     There's none to Soothe<>     71
Chaczaturian Aram (1903-1978)
     Andantino   86
Chopin Fryderyk (1810-1849)
     Czary    20
     Dumka   19
     Dwojaki koniec op. 74 nr 11<>     30
     Fantazja na tematy polskie op. 13<>     33
     Hulanka op. 74 nr 4     13
     Rondo a la Krakowiak op. 14<>     58
Cimarosa Domenico (1749-1801)
     Sonata g-moll    89
Clemens non Papa (Jacques Clement) (ok. 1510-ok. 1555)
     Ach Sorg, du mußt zurücke stan<>    110
Debussy Claude (1862-1918)
     Kącik dziecięcy     60
Dutkiewicz Andrzej (ur. 1942)
     Suita    90
Dvořák Antonin (1841-1904)
     Koncert wiolonczelowy h-moll op. 104<>     58
Gastoldi Giovanni Giacomo (ok. 1555-1622)
     Il ballerino<>    112
     L'umorista    113
Gedike Aleksandr (1877-1957)
     Arabeska op. 46 nr 9<>     82
Gluck Christoph Wilibald (1714-1787)
     Orfeusz i Eurydyka 14
Głowski Eugeniusz (ur. 1938)
     Figliki na wiolonczelę i fortepian<>    28
Grieg Edvard (1843-1907)
     I Suita "Peer Gynt" op. 46<>     27
Guido z Arezzo (ur. między 991 a 998, zm. po 1033)
     Ut queant laxis     46
Haydn Joseph (1732-1809)
     Divertimento nr 1     23
     Serenada na kwartet smyczkowy<>    25
     Symfonia D-dur "Zegarowa" nr 101<>     58
     Wariacje na temat "La Roxelane"   36
Hindemith Paul (1885-1963)
     Hie kann nit sein     40
Kabalewski Dmitrij (1904-1987)
     Koncert wiolonczelowy op. 49<>     59
     Łatwe wariacje na temat rosyjskiej pieśni ludowej op. 51 nr 1<>     79, 88
Kassern Tadeusz Zygfryd (1904-1957)
     Słodki kramik    81
Kazuro Stanisław (1882-1961)
     Dzięcioł    97
     Wędrówka słonka    96
Kódaly Zoltán (1882-1967)
     Pange lingua    120
Koszewski Andrzej (ur. 1922)
     Ad Musicam na orkiestrę wokalną<>   28
     Deszcz    125
     Polni muzykanci    100
     W polu    124
Krzanowski Andrzej (1951-1990)
     Kalangra    28, 37
Lasso Orlando di (1532-1594)
     Domine Deus<>   105
     Ipsate cogat pietas     106
Lefeld Jerzy (1898-1980)
     Melodia ludowa    81
Lutosławski Witold (1913-1994)
     Wianki    41
Maćkowiak Edmund (1903-1971)
     Uwoz, mamo, roz    95
Majkapar Samuił (1867-1938)
     Biriulki    62
Marenzio Luca (1553-1599)
     Al primo vostro squardo    114
Mendelssohn Bartholdy Felix (1809-1847)
     Pieśń bez słów, Pieśń wiosenna op. 62 nr 6     59
     Pieśń niedzielna     25
     Pieśń weneckiego gondoliera    24
     Sonata B-dur na wiolonczelę i fortepian op. 45<>    29
Meyer Krzysztof (ur. 1943)
     Czarodziejskie obrazki, Dwa koziołki    85
Moniuszko Stanisław (1819-1872)
     Co to za kwiatek    19
     Dąbrowa   37
     Dobra noc   35
     Gdzie się Wisła kończy     67
     Kozak   20
     Nad Nidą   24
Monteverdi Claudio (1567-1643)
     Si come crescon    115
Mozart Leopold (1719-1787)
     Bourrée d-moll     83
     Musette   80
Mozart Wolfgang Amadeus (1756-1791)
     Ave Maria KV 554<>   40
     Sonata B-dur KV 281<>     24
     Sonata D-dur KV 284<>     30
     Sonata a-moll KV 310    18
     Uprowadzenie z seraju KV 384<>     34
Musorgski Modest (1839-1881)
     Borys Godunow    11, 34, 94
     Chowańszczyzna    23, 32, 33, 92, 93, 94
     Obrazki z wystawy    43
     Trepak    27
Noskowski Zygmunt (1846-1909)
     Śpiewnik dla dzieci<>    13, 16
Olkuśnik Joachim (ur. 1927)
     Już w sadach dojrzewa<>    98
Paciorkiewicz Tadeusz (1916-1998)
     Sonatina na fagot i fortepian     40
Palestrina Giovanni Pierluigi da (1525-1594)
     Da cosi dotta man     111
Pałłasz Edward (ur. 1936)
     Bajki kaszubskie     91
Praetorius Michael (1571-1621)
     In dulci jubilo     107
     Viva, viva la musica     50
Pres Josquin des (ok. 1450-1521)
     Ave Maria     104
Prokofiew Sergiusz (1891-1953)
     III Koncert fortepianowy C-dur op. 26     27, 61
Purcell Henry (1659-1695)
     Ah! how pleasant 'tis to love    72
     Fairest isle z opery King Arthur     65
Rowley Alec (1892-1958)
     Von Elfen und Feen op. 38     80
Rutkowski Bronisław (opr.) (1898-1964)
     Królu anielski     116
     Matulu moja     96
     Nie masz ci, nie masz, nad tę gwiazdeczkę   119
     Pasły się owce pod borem     118
Scarlatti Domenico (1685-1757)
     Sonata G-dur    89
Schubert Franz (1797-1828)
     Die Forelle (Pstrąg) op. 32     35
     Die schöne Müllerin op. 25 nr 1: Das Wandern    29
     Heidenröslein (Polna różyczka) op. 3 nr 3     73
Schumann Robert (1810-1856)
     Erstes Grün op. 35 nr 4     24
     Liederkreis, op. 39 nr 1: In der Fremde     39
     Schöne Wiege meiner Leiden op. 24 nr 5    26
     Soldatenlied (Pieśń żołnierska)    64
     Sonata dziecięca op. 118a     14, 34
     Zigeunerliedchen (Piosenka cygańska) op. 79     31, 36
Serocki Kazimierz (1922-1981)
     Sonatina na puzon i fortepian     60, 61
Szeligowski Aleksander (ur. 1934)
     Idą owce   123
     Lala, gąski     99
Szeligowski Tadeusz (1896-1963)
     W moim ogródeczku     122
Szostakowicz Dymitr (1906-1975)
     24 preludia i fugi op. 87     91, 92
Szymanowski Karol (1882-1937)
     Sześć pieśni ludowych kurpiowskich: Wyrzundzaj się   95
Twardowski Romuald (ur. 1930)
     Capriccio I    38
     Na Brzuśniku    126
     Pastor es supremus     22
     7 pieśni ludowych: Z tamtej strony jeziora   74
Vaqueiras Raimbaut de (? -1207)
     Kalenda maya   16
Wincenty z Kielc (XIII w.)
     Ortus de Polonia     46
Woytowicz Bolesław (1899-1980)
     10 etiud     56, 91
Pieśni religijne
     Ach mój Jezu   9
     Chrystus Pan zmartwychwstał    45
     Chrystus zmartwychwstał jest   44
     Kiedy król Herod królował    8
     Kolędy polskie z XVI w.     17, 45, 50, 52, 54, 55, 57
     Krzyżu święty     44
     Nowy rok bieży   8
     Ojcze, Boże wszechmogący    47
     Otrzyjcie już łzy     11
     Pange lingua   48
     Ty, któryś gorzko     22
Melodie ludowe
     Kaszubskie    12, 36, 46
     Kieleckie    13, 41, 49, 53
     Krakowskie    14, 17, 47, 48
     Kujawskie    33, 41
     Kurpiowskie    20, 30, 37, 43, 51, 55
     Lubelskie    9, 18, 49
     Mazowieckie    15, 16, 17, 19, 41, 42, 55
     Podhalańskie    22, 46, 49, 50, 52, 53, 56, 95
     Podlaskie    18, 19, 51
     Pomorskie    35, 47
     Poznańskie    32, 54
     Radomskie   19, 52, 54
     Rzeszowskie    10, 12, 15, 20, 26
     Sandomierskie    23, 43, 44, 50, 57
     Śląskie    11, 22, 47, 49, 56
     Śląsko-Cieszyńskie    54
     Warmii i Mazur     10, 17, 21, 22, 32, 37
     Wielkopolskie     9, 10, 11, 12, 13, 29, 39, 42, 54, 55, 56

Spis treści części I

OD AUTORA

ROZDZIAŁ l

Ćwiczenia jednogłosowe
  1. B. Bartók Mikrokosmos 1/1    7
  2. B. Bartók Mikrokosmos l/2a    7
  3. B. Bartók Mikrokosmos l/2b    7
  4. B. Bartók Mikrokosmos 1/3   7
  5. B. Bartók Mikrokosmos 1/4   8
  6. B. Bartók Mikrokosmos 1/7   8
  7. Kiedy król Herod królował, kolęda    8
  8. Nowy rok bieży, kolęda    8
  9. B. Bartók Mikrokosmos IV/112, t. 1-8     8
10. Ach, mój Jezu, pieśń wielkopostna    9
11. Melodia ludowa z Wielkopolski    9
12. Melodia ludowa z Wielkopolski    9
13. B. Bartók Mikrokosmos 1/18   9
14. Walczyk lubelski    9
15. Melodia ludowa z Wielkopolski    9
16. Melodia ludowa z Wielkopolski    10
17. Melodia ludowa z Warmii i Mazur   10
18. Melodia ludowa z Rzeszowskiego   10
19. Melodia ludowa z Wielkopolski    10
20. Melodia ludowa z Wielkopolski    10
21. B. Bartók Mikrokosmos II/53, t. 17-24     10
22. Otrzyjcie już łzy, pieśń wielkanocna    11
23. Melodia ludowa z Wielkopolski    11
24. Melodia ludowa ze Śląska   11
25. M. Musorgski Borys Godunow akt II, t. 201-213    11
26. M. Musorgski Borys Godunow akt II, t. 218-233     11
27. Melodia ludowa z Rzeszowskiego   12
28. J. Brahms Sandmannchen (Duszek snu), t. 1-16   12
29. Kaszubska melodia ludowa    12
30. Melodia ludowa z Wielkopolski    12
31. Melodia ludowa z Kieleckiego    13
32. Melodia ludowa z Wielkopolski    13
33. F. Chopin Hulanka op. 74 nr 4, t. 5-16    13
34. Z. Noskowski Śpiewnik dla dzieci, Poranek, t. 3-10    13
35. Melodia ludowa z Wielkopolski    13
36. R. Schumann Sonata dziecięca op. 118a, cz. III Kołysanka lalki, t. 1-16    14
37. Ch. W. Gluck Orfeusz i Eurydyka akt III, nr 35 Aria Orfeusza, t. 7-16     14
38. Melodia ludowa z Krakowskiego   14
39. Melodia ludowa z Krakowskiego   14
40. Melodia ludowa z Rzeszowskiego    15
41. Melodia ludowa z Mazowsza    15
42. B. Bartók Mikrokosmos II/53, t. 1-8     15
43. B. Bartók Mikrokosmos 1/15. t. 1-13    15
44. Melodia ludowa z Mazowsza    16
45. Z. Noskowski Śpiewnik dla dzieci, Bocian, t. 25-40    16
46. Z. Noskowski Śpiewnik dla dzieci, Śmigus, t. 3-10    16
47. R. de Vaqueiras Kalenda maya, estampida prowansalska   16
48. Kolęda polska z XVI w.    17
49. Melodia ludowa z Krakowskiego   17
50. Melodia ludowa z Warmii i Mazur   17
51. Polonez staroszlachecki z Mazowsza     17
52. Kolęda polska z XVI w.    17
53. Melodia ludowa z Podlasia    18
54. Melodia ludowa z Lubelskiego    18
55. L. v. Beethoven Marmotte op. 52 nr 7. t. 1-16    18
56. W. A. Mozart Sonata a-moll KV 310. cz. III. t. 1-16    18
57. Melodia ludowa z Mazowsza   19
58. Melodia ludowa z Radomskiego   19
59. F. Chopin Dumka   19
60. S. Moniuszko Co to za kwiatek, t. 3-18     19
61. Melodia ludowa z Podlasia    19
62. Kurpiowska melodia ludowa    20
63. S. Moniuszko Kozak, t. 3-22     20
64. Melodia ludowa z Rzeszowskiego    20
65. L. v. Beethoven An den fernen Geliebten op. 75 nr 5, t.1-8    20
66. F. Chopin Czary, t. 5-14    20
67. J. Brahms Sehnsucht (Tęsknota) op. 14 nr 8. t. 3-26     21
68. L. v. Beethoven IX Symfonia d-moll op. 125 cz. IV, t. 241-256    21
69. Melodia ludowa z Warmii i Mazur   21
70. Melodia ludowa z Warmii i Mazur   21
71. Ty, któryś gorzko, pieśń wielkopostna z XVII w.    22
72. R. Twardowski Pastor es supremus, kantata, t. 40-52    22
73. Melodia ludowa ze Śląska    22
74. Melodia ludowa z Podhala    22
75. Melodia z Warmii i Mazur   22
76. Melodia ludowa z Sandomierskiego    23
77. M. Musorgski Chowańszczyzna akt V, nr 552, t. 1-17    23
78. M. Musorgski Chowańszczyzna akt ł, nr 51, t. 1-18    23
79. J. Haydn Divertimento nr 1, cz. II. t. 1-10    23
80. W. A. Mozart Sonata B-dur KV 281, cz. III, t. 1-8    24
81. F. Mendelssohn Bartholdy Pieśń weneckiego gondoliera, t. 5-24   24
82. R. Schumann Erstes Grün op. 35 nr 4. t. 1-9   24
83. S. Moniuszko Nad Nidą, t. 3-12     24
84. F. Mendelssohn Bartholdy Pieśń niedzielna, t. 1-19    25
85. J. Haydn Serenada na kwartet smyczkowy, t. 1-33   25
86. J. Brahms Treue Liebe dauert lange op. 33 nr 15, t. 5-21   26
87. R. Schumann Schöne Wiege meiner Leiden op. 24 nr 5, t. 3-20    26
88. Melodia ludowa z Rzeszowskiego   26
89. L. v. Beethoven Sehnsucht (Tęsknota) op. 83 nr 2, t. 3-11   26
90. E. Grieg I Suita "Peer Gynt" op. 46, cz. II Śmierć Azy, t. 1-8    27
91. S. Prokofiew III Koncert fortepianowy C-dur op. 26, cz. III, t. 1-9    27
92. M. Musorgski Trepak, t. 30-51     27
93. A. Krzanowski Kalangra, Marsz, t. 3-15     28
94. A. Koszewski Ad Musicam na orkiestrę wokalną, t. 76-91   28
95. E. Głowski Figliki na wiolonczelę i fortepian, nr 6, t. 5-20   28
96. Melodia ludowa z Wielkopolski    29
97. E. Pałłasz Homo viator, t. 5-20     29
98. F. Schubert Die schöne Müllerin op. 25 nr 1 Das Wandern, t. 5-20    29
99. F. Mendelssohn Bartholdy Sonata B-dur op. 45 na wiolonczelę i fortepian, cz. III, t. 1-16     29
100. W. A. Mozart Sonata D-dur KV 284, cz. III, t. 1-17    30
101. B. Bartók Mikrokosmos V/127, t. 3-12    30
102. F. Chopin Dwojaki koniec op. 74 nr 11, t. 1-16    30
103. Kurpiowska melodia ludowa    30
104. R. Schumann Zigeunerliedchen op.79 nr 7b, t. 1-8   31
105. J. Brahms Agnes op. 59 nr 5. t. 3-17    31
106. J. Brahms Unüberwindlich op.72 nr 5, t. 22-36    31
107. J. Brahms Des Überläufer op. 48 nr 2, t. 1-16    31
108. Melodia ludowa z Poznańskiego   32
109. Melodia ludowa z Warmii i Mazur   32
110. L. v. Beethoven Der Bardengeist, t. 3-12    32
111. M. Musorgski Chowańszczyzna akt III, nr 265 (Marta), t.1-8    32
112. Melodia ludowa z Kujaw   33
113. F. Chopin Fantazja na tematy polskie op. 13, t. 130-148   33
114. B. Bartók III Koncert fortepianowy, cz. II, t. 1-13    33
115. M. Musorgski Chowańszczyzna akt IV, obraz II, nr 470 (Marta), t 1-10    33
116. M. Musorgski Borys Godunow akt II, nr 60 (Fiodor), t. 1-8    34
117. W. A. Mozart KV 384, nr 2 (Pieśń Osmina), t. 3-19    34
118. R. Schumann Sonata dziecięca op. 118a, cz. 1, t. 1-14   34
119. L. v. Beethoven IV Koncert fortepianowy G-dur op. 58, cz. l, t. 1-14    35
120. Melodia ludowa z Pomorza   35
121. F. Schubert Die Forelle op. 32, t. 7-26    35
122. S. Moniuszko Dobra noc, t. 1-12     35
123. Melodia ludowa z Kaszub   36
124. J. Brahms Auf dem See op. 59 nr 2, t. 9-30    36
125. J. Haydn Wariacje na temat "La Roxelane", Temat, t. 1-20    36
126. R. Schumann Zigeunerliedchen op. 79 nr 7a, t 1-8   36
127. A. Krzanowski Kalangra, Szkic    37
128. B. Britten Peter Grimes op. 33, akt l, scena l, nr 28 (Ellen Orford), t. 8-26   37
129. Kurpiowska melodia ludowa   37
130. S. Moniuszko Dąbrowa, t. 5-16    37
131. Melodia ludowa z Warmii i Mazur   37
132. R. Twardowski Capriccio I, t. 1-15     38
133. B. Bartók Koncert na orkiestrę, cz. l, t. 1-6    38
134. B. Bartók Koncert na orkiestrę, cz. l, t. 22-28    38
135. B. Bartók // Koncert skrzypcowy, cz. l, t. 22-25    38
136. J. Brahms Klage op. 105 nr 3, t. 1-12    39
137. Melodia ludowa z Wielkopolski    39
138. R. Schumann Liederkreis, op. 39 nr 1 In der Fremde, t. 2-25     39
139. W.A. Mozart Ave Maria KV 554, kanon   40
140. P. Hindemith Hie kann nit sein, kanon    40
141. T. Paciorkiewicz Sonatina na fagot i fortepian, cz. II, t. 3-26    40
142. Melodia ludowa z Mazowsza   41
143. Melodia ludowa z Kieleckiego    41
144. Melodia ludowa z Kujaw   41
145. W. Lutosławski Wianki, t. 4-17     41

ROZDZIAŁ II

Ćwiczenia oparte na pentatonice, skalach modalnych oraz na skali góralskiej

I. Pentatonika anhemitoniczna (bezpółtonowa)

146. Melodia ludowa z Wielkopolski    42
147. Melodia ludowa z Mazowsza   42
148. Melodia ludowa z Wielkopolski   42
149. Melodia ludowa z Mazowsza   42
150. Kurpiowska melodia ludowa   43
151. Kurpiowska melodia ludowa   43
152. Kurpiowska melodia ludowa   43
153. M. Musorgski Obrazki z wystawy, Promenada, t. 1-6     43

2.Pentatonika hemitoniczna(półtonowa)

154. Melodia ludowa z Sandomierskiego    43
155. Melodia ludowa z Sandomierskiego    44
156. Melodia ludowa z Sandomierskiego    44

3. Skala dorycka

157. Krzyżu święty, pieśń wielkopostna z XVI w.    44
158. Chrystus zmartwychwstał jest, pieśń wielkanocna z XII w. 44
159. Chrystus Pan zmartwychwstał, pieśń wielkanocna z XVI w. 45
160. B. Bartók Mikrokosmos 1/14   45
161. Kolęda polska z XVI w.    45
162. Guido z Arezzo Ut queant laxis     46
163. Wincenty z Kielc (XIII w.) Ortus de Polonia    46
164. Melodia ludowa z Kaszub   46
165. Melodia ludowa z Podhala   46
166. Melodia ludowa z Pomorza   47
167. Melodia ludowa ze Śląska   47
168. Melodia ludowa z Krakowskiego   47
169. Ojcze, Boże wszechmogący, pieśń wielkopostna     47
170. Anonim (XV w.) Radości wam powiedam    47

4. Skala frygijska

171. Melodia ludowa z Krakowskiego    48
172. Pange lingua, hymn gregoriański     48
173. Anonim (XII/XIII w.) Per merita sancti Adalberti, antyfona   48

5. Skala lidyjska

174. Melodia ludowa z Podhala    49
175. Melodia ludowa z Podhala   49
176. Melodia ludowa ze Śląska   49
177. Melodia ludowa z Kieleckiego    49

6. Skala miksolidyjska

178. Melodia ludowa z Lubelskiego     49
179. Melodia ludowa z Sandomierskiego    50
180. Kolęda polska z XVI w.    50
181. M. Praetorius Viva, viva la musica, kanon     50
182. Melodia ludowa z Podhala    50
183. Melodia ludowa z Podhala    50

7. Skala eolska

184. Kurpiowska melodia ludowa     51
185. Anonim (XV w.) Pieśń o Wiklefie     51
186. Melodia ludowa z Podlasia    51
187. Melodia ludowa z Podlasia    51

8. Skala jońska

188. Anonim (XIII w.) Gaude, mater Polonia, hymn    52
189. Kolęda polska z XVI w.    52
190. Melodia ludowa z Podhala    52
191. Melodia ludowa z Radomskiego   52

9. Skala góralska

192. Melodia ludowa z Podhala     53
193. Melodia ludowa z Podhala    53
194. Melodia ludowa z Podhala    53
195. Melodia ludowa z Kieleckiego    53
196. Melodia ludowa z Podhala    53

10. Różne skale

197. Melodia ludowa z Radomskiego    54
198. Kolęda polska z XVI w.     54
199. Melodia ludowa z Poznańskiego     54
200. Melodia ludowa ze Śląska Cieszyńskiego    54
201. Melodia ludowa z Wielkopolski     54
202. Melodia ludowa z Wielkopolski     55
203. Melodia ludowa z Mazowsza    55
204. Melodia ludowa z Wielkopolski     55
205. Kolęda polska z XVI w.     55
206. Kurpiowska melodia ludowa    55
207. Melodia ludowa z Podhala     56
208. Melodia ludowa ze Śląska     56
209. Melodia ludowa z Wielkopolski     56
210. Melodia ludowa z Podhala     56
211. B. Woytowicz 10 etiud, nr 3 Thema con variazioni, Thema, t. 1-4    56
212. Kolęda polska z XVI w.    57
213. Anonim (XVI w.) Racz Panie Chryste     57
214. Melodia ludowa z Sandomierskiego    57

ROZDZIAŁ III

Ćwiczenia do czytania nut na liniach dodanych

215. J. Haydn Symfonia D-dur "Zegarowa" nr 101, cz. IV, t. 111-118    58
216. A. Dvořák Koncert wiolonczelowy h-moll op. 104, cz. III Finale, t. 80-87    58
217. F. Chopin Rondo a la Krakowiak op. 14, t. 179-194    58
218. D. Kabalewski Koncert wiolonczelowy op. 49, cz. III, t. 108-128    59
219. D. Kabalewski Koncert wiolonczelowy op. 49, cz. l, t. 340-351     59
220. F. Mendelssohn Bartholdy Pieśń bez słów, Pieśń wiosenna op. 62 nr 6, w transkr. na wiolonczelę i fortepian, t. 50-79 59
221. C. Debussy Kącik dziecięcy, cz. II Kołysanka słonia, t.1-10    60
222. Z. Bagiński Ricercar na 2 fortepiany, t. 1-23    60
223. K. Serocki Sonatina na puzon i fortepian, cz. l, t. 61-71    60
224. K. Serocki Sonatina na puzon i fortepian, cz. l, t. 21-31    61
225. S. Prokofiew III Koncert fortepianowy C-dur op. 26. cz. l, t. 7-11    61
226. S. Prokofiew III Koncert fortepianowy C-durop. 26. cz. III, t. 264-274     61
227. Z. Noskowski Step, t. 159-167     61
228. S. Majkapar Biriulki, Grająca szkatułka op. 28 nr 13, t. 1-24    62
229. S. Majkapar Biriulki, Polka op. 28 nr 7, t. 24-31    62

ROZDZIAŁ IV

Ćwiczenia z akompaniamentem fortepianu

230. T. Baird 5 piosenek dla dzieci, W ogródku    63
231. R. Schumann Soldatenlied (Pieśń żołnierska)    64
232. H. Purcell Fairest isle z opery King Arthur    65
233. J. Brahms Kein Haus, keine Heimat op. 94 nr 5    66
234. S. Moniuszko Gdzie się Wisła kończy, t. 1-21    67
235. S. Moniuszko Zawód    68
236. B. Britten The Ash grove, t. 1-29     69
237. B. Britten Sweet Polly Oliver, t. 1-24     70
238. B. Britten There's none to Soothe     71
239. H. Purcell Ah! how pleasant 'tis to love     72
240. F. Schubert Heidenroslein op. 3 nr 3     73
241. R. Twardowski 7 pieśni ludowych, Z tamtej strony jeziora 74
242. B. Bartók Gyermekeknek (Dla dzieci), nr 4 Słowacka pieśń ludowa    75
243. B. Bartók Gyermekeknek (Dla dzieci), nr 9 Słowacka pieśń ludowa    76
244. B. Bartók Gyermekeknek (Dla dzieci), nr 5 Słowacka pieśń ludowa     77

ROZDZIAŁ V

Ćwiczenia do śpiewania z graniem

245. B. Bartók Mikrokosmos II/40    78
246. D. Kabalewski Łatwe wariacje na temat rosyjskiej pieśni ludowej op. 51 nr 1, Temat   79
247. D. Kabalewski Łatwe wariacje na temat rosyjskiej pieśni ludowej op. 51 nr 1, I Var.    79
248. L. Mozart Musette, t. 1-14     80
249. A. Rowley Von Elfen und Feen op. 38, Gnom   80
250. T. Z. Kassern Słodki kramik, Ziarnka, t. 1-25    81
251. J. Lefeld Melodia ludowa    81
252. A. Gedike Arabeska op. 46 nr 9, t. 1-16     82
253. W. F. Bach Menuet G-dur   82
254. L. Mozart Bourrée d-moll     83
255. L. v. Beethoven Wariacje "Nel cor piu", Temat   84
256. K. Meyer Czarodziejskie obrazki, Dwa koziołki, t. 1-10    85
257. A. Bloch Filigranki, I, t. 38-57    85
258. G. Bacewicz Oberek, t. 1-12    86
259. A. Chaczaturian Andantino, t. 1-17     86

ROZDZIAŁ VI

Ćwiczenia dwugłosowe

260. B. Bartók Mikrokosmos 1/31    87
261. B. Bartók Mikrokosmos 1/26    87
262. D. Kabalewski Łatwe wariacje na temat rosyjskiej pieśni ludowej op. 51 nr 1, III Var.    88
263. Anonim (XVII w.) Dobranoc ci, Anusieńku     88
264. B. Bartók Mikrokosmos 1/29     89
265. D. Cimarosa Sonata g-moll, t. 1-8     89
266. D. Scarlatti Sonata G-dur, t. 1-13    89
267. J. S. Bach Das wohitemperierte Klavier l, XI Fuga F-dur, t. 1-10    90
268. B. Bartók Mikrokosmos II/49     90
269. A. Dutkiewicz Suita, cz. l Preludium, początek    90
270. B. Woytowicz 10 etiud, nr 3 Thema con variazioni, I Var., t. 5-12    91
271. E. Pałłasz Bajki kaszubskie, Ostatni połów, t. 1-15    91
272. D. Szostakowicz 24 preludia i fugi op. 87, XXII Fuga, t. 1-14    91
273. D. Szostakowicz 24 preludia i fugi op. 87, XXIV Fuga, t. 1-17    92
274. M. Musorgski Chowańszczyzna akt IV, obraz l, nr 389, t 1-16    92
275. M. Musorgski Chowańszczyzna akt III, nr 259, t. 1-21    93
276. M. Musorgski Chowańszczyzna akt III, nr 324, t. 10-27 94
277. M. Musorgski Borys Godunow akt II, t. 234-249     94
278. Melodia ludowa z Podhala   95
279. Melodia ludowa z Podhala    95
280. K. Szymanowski Sześć pieśni ludowych kurpiowskich, Wyrzundzaj się, t. 1-6    95
281. E. Maćkowiak Uwoz, mamo, roz, t. 1-8    95
282. B. Rutkowski (opr.) Matulu moja     96
283. S. Kazuro Wędrówka słonka    96
284. S. Kazuro Dzięcioł, t. 21-47     97
285. J. Olkuśnik Już w sadach dojrzewa, t. 9-35    98
286. A. Szeligowski Lala, gąski    99
287. A. Koszewski Polni muzykanci    100
288. Anonim (XV w.) Breve regnum erigitur   101
289. Anonim (II pół. XV w.) Iesus Christus, nostra salus    102
290. Anonim (koniec XV w.) O nadroższy kwiatku     103
291. J. des Prés Ave Maria    104
292. Orlando di Lasso Domine Deus   105
293. Orlando di Lasso Ipsate cogat pietas    106
294. M. Praetorius In dulci jubilo     107

ROZDZIAŁ VII

Ćwiczenia trzygłosowe

295. Anonim (XV w.) La carita e spenta, śpiew karnawałowy 108
296. Anonim (XVI w.) La violetta, villanella    109
297. J. Clemens non Papa Ach Sorg mußt zurücke stan   110
298. G. P. da Palestrina Jesu, Rex admirabilis     110
299. G. P. da Palestrina Da cosi dotta man, canzonetta    111
300. G. G. Gastoldi II ballerino, madrygał taneczny     112
301. G. G. Gastoldi L'umorista, madrygał taneczny     113
302. L. Marenzio Al primo vostro sguardo, villanella    114
303. C. Monteverdi Si come crescon, canzonetta    115
304. B. Rutkowski (opr.) Królu anielski, kolęda    116
305. B. Bartók Bolyongás, t. 22-59     117
306. B. Rutkowski (opr.) Pasły się owce pod borem, kolęda   118
307. B. Rutkowski (opr.) Nie masz ci, nie masz, nad tę gwiazdeczkę, kolęda    119
308. Z. Kódały Pange lingua, t. 1-15     120
309. B. Bartók Héjja, héjja, karahéjja!, t. 13-37    121
310. T. Szeligowski W moim ogródeczku     122
311. A. Szeligowski Idą owce, t. 22-43     123
312. A. Koszewski W polu    124
313. A. Koszewski Deszcz, t. 1-20     125
314. R. Twardowski Na Brzuśniku    126

INDEKS KOMPOZYTORÓW I UTWORÓW    127

"Ruch Muzyczny". R. XXXVII, 1993 nr 8 (18 kwietnia), s. 7.

Zofia Peret-Ziemlańska:

Pierwszy z trzech potrzebnych tomów

          W polskim szkolnictwie muzycznym istnieje od lat ogromne zapotrzebowanie na wartościową literaturę solfeżową, odpowiednią do wykorzystywania na zajęciach kształcenia słuchu. Literatura taka, to przede wszystkim umiejętnie dobrane utwory najwybitniejszych kompozytorów - od najdawniejszych po współczesnych. Osobiste uczestniczenie w ich wykonywaniu wpływa na pogłębienie wiedzy w zakresie technik kompozytorskich i stylów muzycznych, kształci pamięć i wyobraźnię muzyczną, rozwija poczucie formy, wnosi także do nauki solfeżu bardzo ważny dla tego przedmiotu element artystyczny. Z tych to powodów nauczyciele solfeżu, wypełniając w jakimś stopniu braki i zaniedbania w tej dziedzinie, często z dużym trudem starają się gromadzić odbitki kserograficzne utworów niezbędnych do czytania nut głosem na lekcji.

         Sytuacja ta ulegnie wkrótce zasadniczej poprawie dzięki nowo wydanemu podręcznikowi. Jego pierwsza część zawiera obszerny materiał ćwiczeniowy, na który składają się wyłącznie utwory bądź dłuższe ich fragmenty zaczerpnięte z literatury muzycznej różnych epok oraz z muzyki ludowej. Przy każdym przykładzie zamieszczone zostało nazwisko kompozytora, tytuł utworu, ewentualnie jego opus i numer, we fragmentach dłuższych kompozycji - numeracja taktów, przy pieśniach ludowych - nazwa regionu, z jakiego pochodzą.

         Wszystkie trzy tomy (obejmujące 900 przykładów z literatury muzycznej) opracowane zostały z myślą o uczniach szkół muzycznych II stopnia, z pewnością jednak będą z nich korzystali studenci wydziałów wychowania muzycznego wyższych szkół pedagogicznych, szkół organistowskich oraz tych wydziałów akademii muzycznych, na których dużo czyta się a vista. Cenne wskazówki i uwagi metodyczne przekazane przez autorkę we wstę­pie, przede wszystkim zaś treść muzyczna i walory pedagogiczne tej pracy, będą pouczającą lekturą studentów teorii akademii muzycznych, którzy uczą się metodyki kształcenia słuchu i chcą w przyszłości zostać nauczycielami solfeżu.

         Czytanie nut głosem I, składa się z siedmiu rozdziałów, pośród których cztery należą do pionierskich w naszej literaturze solfeżowej. Są to: Ćwiczenia oparte na pentatonice, skalach modalnych i skali góralskiej (rozdz. 2) obejmujące aż 68 przykładów melodii ludowych, pieśni kościelnych oraz utworów Praetoriusa, Wincentego z Kielc, Musorgskiego i Bartóka; Ćwiczenia do czytania nut na liniach dodanych (rozdz. 3) - niezwykle przydatne również w nauce zasad muzyki; Ćwiczenia z akompaniamentem fortepianu zawierające pieśni i utwory skrzypcowe do śpiewania z towarzyszeniem tego instrumentu oraz Ćwiczenia do śpiewania z graniem (rozdz. 5), których celem jest przygotowanie do zespołowego muzykowania. W rozdziale szóstym zamieszczone zostały Ćwiczenia dwugłosowe, tj. dwugłosowe utwory i fragmenty utworów do wykonywania zespołowego oraz indywidualnego polegającego na śpiewaniu dowolnego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie głosu drugiego lub tylko wystukiwaniem jego rytmu.

         Podręcznik rozpoczynają Ćwiczenia jednogłosowe w liczbie 146, ostatni zaś rozdział składa się z Ćwiczeń trzygłosowych, na które złożyły się utwory z literatury wokalnej do wykonywania zespołowego oraz indywidualnego, tj. śpiewania wybranego głosu z równoczesnym graniem pozostałych głosów, bądź tylko wystukiwaniem rytmu dowolnego głosu. Należy zaznaczyć, że wyraz "ćwiczenie" w tytułach rozdziałów użyty jest wyłącznie dla celów porządkowych.

         Spośród 314 znajdujących się w podręczniku utworów 66 jest autorstwa kompozytorów polskich. Znajduje się tu również ponad sto polskich melodii ludowych, kolęd i pieśni kościelnych. Podręcznik nadaje więc właściwą rangę naszej narodowej literaturze muzycznej, upowszechnia ją i utrwala w świadomości młodzieży.

         Na szczególną pochwałę zasługuje niezwykle staranna redakcja, bardzo ładna grafika nutowa i wygodne dla użytkowników podręcznika rozmieszczenie przykładów.

         Publikacja jest owocem prawdziwie benedyktyńskiej pracy autorki, a także zespołu redakcyjnego, którym przez dłuższy czas kierowała Irena Żmigród, a następnie, po jej przejściu na emeryturę, Dorota Leszczyńska-Zając. Zasługą redakcji jest m.in. sprawdzenie w wydawnictwach źródłowych autentyczności wszystkich znajdujących się tu utworów i ujednolicenie ich zapisu.

         Wydany na europejskim poziomie i fachowo napisany podręcznik przez długie lata będzie cieszyć się zasłużonym powodzeniem w szkolnictwie muzycznym.

Zofia Peret-Ziemlańska

Maria Wacholc Czytanie nut głosem I. Kraków 1992, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, s. 127.

 

 *          *           *

 

"Życie Muzyczne", R. XLVI, 1993 nr 5-6, s. 20-21.

Zofia Peret-Ziemlańska:

Pierwszy tom podręcznika do czytania nut głosem

         Na początku 1993 roku ukazała się nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego pierwsza część trzytomowego podręcznika Marii Wacholc "Czytanie nut głosem". Wydanie części II i III nastąpić ma wkrótce. Publikacja to niezwykle cenna i pożyteczna nie tylko z uwagi na jej wartość muzyczną i pedagogiczną, lecz także ze względu na brak w polskim szkolnictwie muzycznym materiałów niezbędnych do nauki solfeżu. Podręcznik opracowany z myślą o uczniach średnich szkół muzycznych znalazł już szerokie grono odbiorców również w wyższych szkołach pedagogicznych, na niektórych wydziałach akademii muzycznych, w szkołach organistowskich oraz wielu innych, w których wykładany jest przedmiot kształcenie słuchu oraz prowadzone są zespoły wokalne. Z podręcznika może z powodzeniem korzystać każdy, kto pragnie samodzielnie zgłębiać problemy solfeżowe na przykładach obszernej literatury muzycznej wokalnej i instrumentalnej.

         Jest to pierwszy polski podręcznik do czytania nut głosem zawierający wyłącznie utwory artystyczne (w całości lub dłuższe ich fragmenty, które tworzą określoną całość muzyczną) oraz wyczerpująco traktuje zagadnienia tonalne polskiej pieśni ludowej. Starannie zredagowane uwagi i wskazówki metodyczne stanowią ważne informacje zarówno dla nauczycieli solfeżu jak też dla uczniów i studentów.

         Praca składa się z siedmiu rozdziałów. Są to "Ćwiczenia jednogłosowe" (145 przykładów), ,,Ćwiczenia oparte na pentatonice, skalach modalnych oraz skali góralskiej" (68), ,,Ćwiczenia do czytania nut na liniach dodanych" (14), "Ćwiczenia z akompaniamentem fortepianu" (14), ,,Ćwiczenia do śpiewania z graniem" (14), ,,Ćwiczenia dwugłosowe" (34) oraz "Ćwiczenia trzygłosowe" (20). Termin ,,ćwiczenia" zastosowany w tytułach rozdziałów użyty został jedynie w celu wyodrębnienia poszczególnych działów czytania nut głosem, nie ma tu bowiem ani jednego przykładu muzycznego, który można by określić mianem ćwiczenia. Przy każdym utworze widnieje jego tytuł (opus, numer, przy pieśniach nazwisko autora tekstu) oraz imię i nazwisko kompozytora. Osoba korzystająca z podręcznika, oprócz rozwijania swych umiejętności solfeżowych, poznaje formę śpiewanych przez siebie utworów, technikę kompozytorską właściwą dla danego twórcy, kształcąc swój smak muzyczny. Cel taki przyświecał autorce przy doborze treści wszystkich rozdziałów podręcznika. Zgromadzone w nim przykłady obejmują utwory najwybitniejszych kompozytorów obcych (od J.S. Bacha po Arama Chaczaturiana) oraz polskich (od Wincentego z Kielc do Andrzeja Krzanowskiego). Na ogólną liczbę 314 przykładów 60 dotyczy muzyki polskiej.1 Publikacja utrwala nazwiska polskich kompozytorów różnych epok włączając do repertuaru solfeżowego utwory twórców współczesnych, które młodzież muzyczna powinna znać i wykonywać.

         Podręcznik odznacza się dużymi walorami metodycznymi. Zaliczyć do nich należy dobór wystopniowanego pod względem trudności metodycznych i metrorytmicznych materiału do czytania linearnego w kluczach wiolinowych i basowych, a także omówienie budowy skal modalnych i ludowych. Dostarcza on materiału ćwiczeniowego dotyczącego odczytywania nut na liniach dodanych (fragmenty utworów instrumentalnych). Ćwiczenia z akompaniamentem fortepianu polegające na śpiewaniu głosu melodycznego z równoczesnym graniem partii towarzyszącej kształcą umiejętność równoczesnego wykonywania różnych czynu ości muzycznych. Te i inne przykłady - rzecz warta podkreślenia - wprowadzają do nauki solfeżu tak bardzo ważny w tym przedmiocie element artystyczny. Ćwiczenia dwugłosowe (rozdział V i VI) dostarczają szczególnie bogatego jakościowo i ilościowo materiału z literatury muzycznej od muzyki dawnej po współczesną polską i obcą. Wykonywanie ich w duecie, w grupie na dwa głosy lub z graniem jednego głosu na fortepianie kształci poczucie interwału, przygotowuje do słyszenia harmonii i uczestnictwa w chórze, dając okazję do prawdziwego muzykowania. Przykłady trzygłosowe służą do rozwijania umiejętności czytania pionowego oraz dokonywania analizy harmonicznej, zapoznają także uczniów z elementami homofonii i polifonii. Mogą być one również przydatne jako literatura odpowiednia do ćwiczeń z dyrygowania. Wszystkie zebrane tu utwory stanowią doskonały materiał do dyktand pamięciowych (pisemnych i ustnych), przekształceń rytmicznych, ćwiczeń transpozycji oraz wielu innych, jakie powinny być stosowane na lekcjach kształcenia słuchu.

         "Czytanie nut głosem (I)" spotkało się z wielkim zainteresowaniem m.in. studentów wydziału wokalnego warszawskiej akademii muzycznej. Stwierdzili oni, że znajdujące się tu utwory "bardzo dobrze się śpiewa" i zabrali się ochoczo do ich studiowania.

         Wyrazista grafika nutowa, zróżnicowana wielkość druku, wygodne rozmieszczenie przykładów nutowych to także duże zalety podręcznika, który z pewnością zdobędzie trwałą pozycję w polskiej literaturze solfeżowej.

Zofia Peret-Ziemlańska

1 Liczba ta nie obejmuje polskich melodii ludowych - przyp. M.W.

*          *           *

 

"Słowo". Dziennik Katolicki, R. 1993 nr 33, s. 11.

Zofia Peret-Ziemlańska:

Czytajmy nuty

         Wydany przed kilkoma tygodniami przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne podręcznik Marii Wacholc pt.: "Czytanie nut głosem"1 dotyczy jednej z najważniejszych dziedzin edukacji muzycznej, jaką jest kształcenie słuchu. Spośród wielu zagadnień należących do problematyki tego przedmiotu, na pierwszy plan wysuwa się nauka czytania nut głosem a vista literatury muzycznej jedno-, dwu- i wielogłosowej, solowej, chóralnej, wokalnej i instrumentalnej.

         Podręcznik zawiera obszerny materiał ćwiczeniowy, na który składają się wyłącznie oryginalne utwory bądź ich dłuższe fragmenty, zaczerpnięte z literatury muzycznej różnych epok oraz muzyki ludowej. Dzięki osobistemu uczestniczeniu w ich wykonawstwie uczeń kształci swój smak muzyczny, poznaje podstawy tonalne, cechy melodyczno-rytmiczne i różnorodną formę utworów muzycznych, rodzaj stosowanej w nich techniki kompozytorskiej i właściwości stylistyczne. Ma to ogromne znaczenie poznawcze, umożliwia także zrozumienie wielu złożonych zagadnień teorii muzyki. Przy każdym przykładzie nutowym widnieje nazwisko kompozytora, tytuł utworu (opus i numer), przy melodiach ludowych zaznaczana jest nazwa regionu, z którego pochodzą. W "indeksie kompozytorów i utworów" załączone zostały dodatkowo daty dotyczące okresu życia każdego kompozytora.

         Na ogólną liczbę 870 zawartych w podręczniku przykładów muzycznych, ponad 60 to muzyka polska od najdawniejszej po współczesną. Oprócz kompozycji takich twórców jak Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko czy Karol Szymanowski znajdują się tu utwory wokalne i instrumentalne polskich kompozytorów średniej i najmłodszej generacji. Podręcznik utrwala ich nazwiska w świadomości młodzieży muzycznej.

         Dokonany przez autorkę z wielkim znawstwem podział na zagadnienia wchodzące w skład nauki czytania nut głosem, odpowiednie zgrupowanie i ułożenie przykładów w siedmiu rozdziałach podręcznika oraz zawarte w nim uwagi i wskazówki stanowią cenną wartość metodyczną dla nauczycieli kształcenia słuchu. Wśród bogatego zbioru utworów warto zwrócić szczególną uwagę na zestaw ponad 100 polskich melodii ludowych, kolęd, pieśni wielkanocnych i wielkopostnych. Kilkadziesiąt z nich umożliwia dokładne poznanie skal modalnych i ludowych.

         Redakcja podręcznika jest bardzo staranna, grafika nutowa wyrazista i wygodna w czytaniu. Słowa uznania należą ale nie tylko autorce, lecz również całemu zespołowi redakcyjnemu uczestniczącemu w tej iście benedyktyńskiej pracy.

         Podręcznik opracowany został z myślą o uczniach szkół muzycznych II stopnia - podobnie jak dalsze dwie jego części, które mają ukazać się w maju br. Z uwagi jednak na zawarte w nim bogactwo literatury do czytania nut głosem i wartości metodycznie, znajdzie on szerokie grono odbiorców również w wyższych szkołach pedagogicznych, studiach wychowania przedszkolnego, szkołach organistowskich i seminariach duchownych.

 Zofia Peret-Ziemlańska

1 Maria Wacholc: "Czytanie nut głosem, tom I". PWM 1992.

Czyt2.jpg (37503 bytes)

Maria Wacholc, Czytanie nut głosem, II, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1993.

  • Komentarz "Od autora"
  • Indeks kompozytorów i utworów
  • Spis treści z wyszczególnieniem wszystkich cytowanych utworów i pieśni ludowych
  • Recenzja podręcznika Czytanie nut głosem II:
    Zofia Peret-Ziemlańska, Drugi z trzech potrzebnych tomów, Życie Muzyczne, R. XLVII, 1994 nr 1-2 (styczeń-luty), s. 38-39.

Od autora

     Część II podręcznika Czytanie nut głosem - przeznaczona dla uczniów klas III - IV (IX-X) szkół muzycznych II stopnia - została opracowana w oparciu o założenia metodyczne wykorzystane i przedstawione szczegółowo w części I1

Kolejne rozdziały II części zawierają:
145 ćwiczeń jednogłosowych (rozdział I)
15 ćwiczeń do czytania nut na liniach dodanych (rozdział II)
25 ćwiczeń z akompaniamentem fortepianu (rozdział III)
22 ćwiczenia do śpiewania z graniem (rozdział IV)
24 ćwiczenia dwugłosowe (rozdział V)
29 ćwiczeń trzygłosowych (rozdział VI)
20 ćwiczeń czterogłosowych (rozdział VII)

     W rozdziale l znajdują się ćwiczenia jednogłosowe w tonacjach durowych i molowych do siedmiu znaków przykluczowych oraz ćwiczenia atonalne lub oparte na skalach poza systemem dur-moll. Zamieszczenie tych trzech typów ćwiczeń wspólnie w jednym rozdziale umożliwi równoległe kształcenie słuchu zarówno w systemie tonalnym, jak i atonalnym, a ponadto przyczyni się do zwrócenia uwagi ucznia na właściwości tonalne każdego ćwiczenia. Przykłady te mogą być także wykorzystywane do śpiewania z transpozycją oraz jako materiał do zapamiętywania przez odczytanie z nut bez użycia głosu.
     15 ćwiczeń z rozdziału II jest przeznaczonych przede wszystkim do czytania (mówienia) nut w rytmie nazwami solmizacyjnymi lub literowymi. Celem ich jest wyrobienie umiejętności szybkiego określania nazw nut, zapisanych na liniach dodanych górnych i dolnych. Ćwiczenia oznaczone gwiazdką, przy zastosowaniu odpowiedniej transpozycji (o jedną lub dwie oktawy w górę lub w dół) nadają się także do śpiewania.
     Pieśni i recytatywy włączone do rozdziału III mają służyć jako ćwiczenia do śpiewania z akompaniamentem fortepianu. Powinny być one wykonywane á vista z akompaniamentem granym przez nauczyciela lub odtwarzanym z taśmy magnetofonowej. Wskazane jest, aby zaawansowani pianistycznie uczniowie akompaniowali sobie do śpiewu sami.
     Rozdział IV zawiera ćwiczenia do śpiewania z graniem, zaczerpnięte z literatury fortepianowej i wokalno-instrumentalnej. Wykonanie tych ćwiczeń polega na śpiewaniu wyznaczonej melodii z równoczesnym graniem na fortepianie akompaniamentu. Mają one za zadanie kształcenie umiejętności słyszenia wszystkich warstw dźwiękowych występujących w utworze. Ćwiczenia te przynoszą większą korzyść, jeśli są śpiewane od razu z graniem, bez uprzedniego przygotowania partii wokalnej.
     W rozdziale V zostały zamieszczone dwugłosowe utwory i fragmenty przeznaczone do wykonania zespołowego (przez dwóch uczniów lub przez dwie grupy uczniów), bądź indywidualnego, polegającego na śpiewaniu dowolnego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie głosu drugiego, ewentualnie tylko z wystukiwaniem jego rytmu. Ćwiczenia te należy wykonywać od razu dwugłosowo. W przypadku dużych trudności wykonanie dwugłosowe należy poprzedzić prześpiewaniem każdego głosu z osobna.
     Do rozdziału VI zostały włączone trzygłosowe utwory i fragmenty zaczerpnięte z literatury wokalnej, fortepianowej i organowej. Są one przeznaczone do wykonania zespołowego (przez trzy głosy w obsadzie pojedynczej lub grupowej) oraz indywidualnego, polegającego na śpiewaniu wybranego głosu z równoczesnym graniem pozostałych głosów na fortepianie, bądź tylko z wystukiwaniem oburącz rytmu tych głosów. Przykłady o fakturze akordowej można wykorzystywać do czytania pionowego.
     Końcowy rozdział II części podręcznika wypełniają przykłady o fakturze czterogłosowej, która pojawia się tutaj po raz pierwszy. Zamie­szczone tu utwory i fragmenty, pochodzące z twórczości chóralnej i organowej, przeznaczone są do wykonania przez cztery głosy w obsadzie grupowej lub pojedynczej. Jeżeli brak odpowiednich głosów nie pozwoli na pełne wykonanie wokalne, można w tych ćwiczeniach śpiewać tylko niektóre głosy, a pozostałe uzupełniać na fortepianie. Wskazane jest także indywidualne wykonywanie tych ćwiczeń, polegające na śpiewaniu jednego głosu z równoczesnym graniem pozostałych na fortepianie.
     Wszystkie utwory zamieszczone w tym rozdziale należy wykonywać od razu czterogłosowo. Jedynie w przypadku dużych trudności solfeżowych należy uprzednio prześpiewać każdy głos z osobna. Utwory o większych rozmiarach można opracowywać fragmentami, a całość prześpiewać dopiero po opracowaniu ostatniego z nich. Przykłady, w których występuje ten sam rytm we wszystkich głosach mogą być także wykorzystywane do czytania pionowego.
     Ćwiczenia zamieszczone w II części podręcznika cechuje większa rozpiętość melodii, przekraczająca niekiedy skalę przeciętnego głosu. Celem ćwiczeń o szerszym ambitusie melodii jest opanowanie umiejętności ,,przenoszenia" dźwięków zbyt wysokich lub za niskich do odpowiedniego rejestru. Dźwięki te zostały zapisane z przenośnikiem oktawowym ujętym w nawiasy kwadratowe. W zależności od potrzeb śpiewający może ,,przenosić" o oktawę wyżej lub niżej jeszcze inne niewykonalne dla swego głosu dźwięki. Takie ,,przenoszenie" dźwięków należy jednak stosować tylko w przypadkach koniecznych, ponieważ powoduje ono pewną deformację linii melodycznej.
     Wszystkie ćwiczenia można śpiewać nazwami solmizacyjnymi lub literowymi, bądź na dowolnej sylabie, czy samogłosce. Podane z tekstem utwory wokalne mogą być ponadto wykonane ze słowami. Utwory z tekstem polskim należy starać się wykonywać od razu ze słowami, bez uprzedniego prześpiewania nazwami solmizacyjnymi. Wykonanie utworów z tekstem obcojęzycznym można natomiast poprzedzić śpiewaniem solmizacją, bądź na dowolnej sylabie, czy samogłosce.
     W realizacji wszystkich ćwiczeń należy starać się nie tylko o prawidłową intonację i poprawność rytmiczną, ale również o zachowanie podanych oznaczeń dynamicznych, agogicznych, artykulacyjnych i interpretacyjnych. Z tego powodu przykłady utrzymane w szybkim tempie i trudne pod względem rytmicznym można śpiewać na jednej sylabie (np. la) lub samogłosce (np. a) zamiast literowymi lub solmizacyjnymi nazwami nut. Dbałość o prawidłowe odczytanie wszystkich elementów zapisu muzycznego przyczyni się do rozwoju muzykalności ucznia i zaowocuje także we wszystkich przejawach jego działalności muzycznej.

1 Zob.: Komentarz ,,Od autora" na początku części l podręcznika.

Indeks kompozytorów i utworów

Albinoni Tommaso (1671-1750)
     Magnificat na 4 głosy solowe, chór mieszany, 2 vni i b.c.     112
Andrzejowski Adam (1880-1920)
     Burlesque na skrzypce i fortepian    57
Anonim (XV w.)
     Patrem    111
Anonim (poł. XVII w.)
     Nie złodziejem, choć kradnę    106
     O przedziwna gładkości    106
     Zranionym jest od ciebie    107
Anonim (XVII w.)
     Przestrach na złe sprawy ludzkiego żywota    155
Antiquis Giovanni de (koniec XV w.)
     Tutto Io mal (Villanella)    124
Arcadelt Jacob (ok. 1500-1568)
     Nous voyons que les hommes    125
Bach Johann Sebastian (1685-1750)
     Das wohltemperierte Klavier I, XX Fuga a-moll     118
     Fantazja i fuga c-moll, Fuga    136
     Inwencja dwugłosowa E-dur   104
     III Koncert klawesynowy D-dur    17
     Magnificat, nr 5 Quia fecit mihi magna    120
     Msza h-moll
         nr 2 Christe eleison    105
         nr 3 Kyrie eleison    164
         nr 9 Qui sedes    105
         nr 23 Agnus Dei    118
     Pasja według świętego Jana     71, 72, 119, 148, 149, 150
     Pasja według świętego Mateusza    117, 137, 151, 152
     Preludium i fuga Es-dur, Fuga    136
Baird Tadeusz (1928-1981)
     5 piosenek dla dzieci    24, 99
Bartók Bela (1881-1945)
     Duet nr 9    108
     III Koncert fortepianowy    45
     Koncert na orkiestrę    24
     II Koncert skrzypcowy   42
    Mikrokosmos 111/81    19
Beethoven Ludwig van (1770-1827)
    An die ferne Geliebte o p. 98     14
    Das Blümchen Wunderhold op 52 nr 8    49
    Des Kriegers Abschied    47
    Fuga    116
    Ich liebe dich     74
    Menuet. Trio    98
    II Symfonia D-dur op. 36    36
    Sześć pieśni do słów Gellerta, op. 48 nr 5 Gottes Macht und Vorsehung    27
    Taniec niemiecki    97, 98
    Urians Reise um die Welt op. 52 nr l    10
    32 wariacje c-moll    148
Borodin Aleksandr (1833-1887)
    Kniaź Igor    38, 40, 45, 142
    Kwartet smyczkowy nr 2    60
    Romans na głos z towarzyszeniem wiolonczeli i fortepianu     91
    Romans na głos i fortepian    92
Brahms Johannes (1833-1897)
   Ach, arme Welt    156
    Anklänge op. 7 nr 3    88
   Das Lied von Herrn von Falkenstein op. 43 nr 4     47
   Entführung op. 97 nr 3     34
   Gang zur Liebsten op. 14 nr 6    6
    Von waldbekränzter Höhe op. 57 nr l     12
    Vorschneller Schwur op. 95 nr 5     43
Chopin Fryderyk (1810-1849)
    Etiuda E-dur op. 10 nr 3    16
    Etiuda e-moll op. 25 nr 5    12
    Mazurek es- moll op. 6 nr 4    52
    Poseł op. 74 nr 7    8
    Śliczny chłopiec op. 74 nr 8    20
    Wojak op. 74 nr 10    15
Dufay Guillaume (ok. 1400-1474)
    Missa "Caput"    110
Flies Bernhard (XVIII w.)
    Kołysanka    12
Fotek Jan (ur. 1928)
    Na zdrowie   133
Garścia Janina (ur. 1920)
    Łamigłówki op. 23, Wodotrysk    103
    Wariacje na temat melodii ludowej op. 26    147
Garztecka Irena (1913-1963)
    Piłka    100
    Piosenka kurpiowska    100
Gastoldi Giovanni Giacomo (ok. 1555-1622)
    Il Risentito (Madrygał taneczny)    129
Gedike Aleksandr (1877-1957)
    W zamyśleniu op. 36 nr 12     95
Gomółka Mikołaj (ok. 1535-1591)
    Ciebie ja chwalić będę, Ciebie przed możnymi     154
    Do tegom był myśl swą skłonił   153
Händel Georg Friedrich (1685-1750)
    Juda Machabeusz    66, 67, 68, 69. 70
    II Suita klawesynowa F-dur    135
    VI Suita klawesynowa fis-moll    135
    XVI Suita klawesynowa g-moll    134
Haydn Joseph (1732-1809)
    Kwartet smyczkowy op. 33 nr 3    15
    Symfonia D-dur nr 101 "Zegarowa"   20
Karłowicz Mieczysław (1876-1909)
    Rdzawe liście strząsa z drzew    90
    Z erotyków op. 3 nr 6    50
    Z nową wiosną    10
Krieger Johann (1649-1725)
    Bourrée    107
Krzanowski Andrzej (1951-1990)
    Kalangra. Kanon (B-A-C-H)    122
Liszt Ferenc (1811-1886)
    Preludia    39
Lasso Orlando di (1532-1594)
    Io ti voria contar (Madrygał)    154
Lutosławski Witold (ur. 1913 - 1993)
    Melodie ludowe. W polu lipeńka    101
Łabuński Feliks Roderyk (1892-1979)
    Miniatury    24. 96. 142
Machaut Guillaume de (ok. 1304-1377)
    Chanson balladée (Virelai)    109
Majkapar Samuił (1867-1938)
    Biriulki op. 28    56. 57
Maklakiewicz Jan (1899-1954)
    Kołysanka    157
Maklakiewicz Tadeusz (ur. 1922 - 1996)
    Kanon dwugłosowy z głosem uzupełniającym    144
Marenzio Luca (1553-1599)
    Amor e ritornato (Villanella)    127
    Se la vostra partita (Madrygał)    128
Martini Padre Giambattista (1706-1784)
    Gawot    134
Mendelssohn Bartholdy Felix (1809-1847)
    Auf Flügeln des Gesanges (Na skrzydłach pieśni) o p. 34 nr 2     36
    Fantazja op. 28    44
    Frühlingslied (Pieśń wiosenna) op. 47 nr 3     37
    Frühlingslied op. 71 nr 2    40
    Lieblingsplätzchen op. 99 nr 3     23
    Sen nocy letniej op. 61 nr 7, Nokturn    16
    Suleika op. 34 nr 4     37
    IV Symfonia A-dur "Włoska" op. 90    25
Meyer Krzysztof (ur. 1943)
    Czarodziejskie obrazki     53, 104
Moniuszko Stanisław (1819-1872)
    Chanson (Lśni jutrzenka)     54
    Halka. Uwertura    49
    Hrabina    46, 58
    Kłosek    33
    Maciek    39
    Morel   84
    Niepewność   85
    Piosenka bez tytułu     86
    Pod górą   29
    Serce moje    28
    Sołtys    22
    Trzy kwiatki     41
    Verbum nobile     13
Monteverdi Claudio (1567-1643)
    Il mio martir (Canzonetta)    130
    Son questi i crespi crini (Canzonetta)    131
Mozart Wolfgang Amadeus (1756-1791)
    An die Freude KV 43b    114
    Brüder, laßt uns lustig sein KV 336b    5
    Czarodziejski flet KV 620    7
    Das Kinderspiel KV 598     73
    Der Frühling K V 597     27
    Der Zauberer KV 472    52
    Die kleine Spinnerin K V 531    5
    Die Verschweigung KV 518    48
    Die Zufriedenheit KV 349 (367a)     76
    Die Zufriedenheit KV 473    8
    Don Juan K V 527    26
    Eine kleine Nachtmusik KV 525     31
    Ich würd' auf meinem Pfad KV 390 (340c)    41
    Koncert fortepianowy d-moll KV 466    15
    Koncert fortepianowy c-moll KV 491    32
    Lobgesang auf die feierliche Johannisloge KV 148 (125h)    115
    Serenata Notturna D-dur K V 239    32
    Sonata fortepianowa C-dur KV 284b (309)    11
    Sonata fortepianowa C-dur KV 300h (330)    9
    IV Sonatina wiedeńska B-dur    25
    Symfonia g-moll KV 550    30
    Warnung KV 416c    48
Musorgski Modest (1839-1881)
    Chowańszczyzna    46. 47. 55, 56
Noskowski Zygmunt (1846-1909)
    Step op. 66    58
    Śpiewnik dla dzieci    51
Pachelbel Johann (1653-1706)
    Fuga na Magnificat    163
Paciorkiewicz Tadeusz (ur. 1916)
    Ligea (opera radiowa)    44
    Melodie i rytmy    99, 123
Palestrina Giovanni Pierluigi da (1525-1594)
    Ahi, che quest' occhi miei (Canzonetta)    126
Pałłasz Edward (ur. 1936)
    Sonatina    102
    Trzy pieśni ludowe z Mazowsza    145, 146
    Wieża malowana     56
Perkowski Piotr (1901-1990)
    Sonata na flet i fortepian     59, 60
Pfeiffer Irena (ur. 1912)
    Gołębisie    112
Poulenc Francis (1899-1963)
    Bonne journée    6
Prószyński Stanisław (ur. 1926)
    Łatwe utwory    96, 97
Ptaszyńska Marta (ur. 1943)
    Podróże w kosmos I     123
Purcell Henry (1659-1695)
    The Indian Queen, aria I attempt from Love's sickness    64
    The Prophetess, aria What shall I do    63
Ravel Maurice (1875-1937)
    5 ludowych pieśni greckich     33
    Pawana dla zmarłej infantki    49
Rimski-Korsakow Mikołaj (1844-1908)
    Fuga E-dur    139
    Fuga F-dur    140
    Fuga G-dur    138
    Koncert na puzon z orkiestrą dętą    14
    Złoty kogucik, Aria Szemachańskiej Królowej (opr. na skrzypce i fortepian)    61
Rutkowski Bronisław (opr.) (1898-1964)
    Gwałtu, gwałtu! Pastuszkowie!    132
Schönberg Arnold (1874-1951)
    Gurrelieder    53
    In diesen Winterfagen op. 14 nr 2     54
Schubert Franz(1797-1828)
    Die schöne Müllerin op. 25     17. 34. 78
    Meeres Stille (Cisza morska) op. 3 nr 2     77
    Wiegenlied (Kołysanka) op. 98 nr 2    50
    Winterreise, op. 89 nr 5 Der Lindenbaum (Lipa)     11
Schumann Robert (1810-1856)
    Album dla młodzieży op. 68     147
    Dichterliebeop. 48    23. 55
    Die rote Hanne op. 31 nr 3     28
    Die Weise op. 79 nr 15     17
    Frauenliebe und Leben, op. 42 nr 3 Ich kann's nicht faßen, nicht glauben    81
    Frühlingsgruß o p. 79 nr 4    24
    Liederkreis (Krąg pieśni) op. 24    39. 80
    Mond. meiner Seele Liebling op. 104 nr l     82
    Nach der Geburt ihres Sohnes op. 135 nr 2     79
    Soldatenbraut op. 64 nr l    28
    Sonntag op. 79 nr 6    21
    Spanische Liebeslieder, op. 138 nr 5 Flutenreicher Ebro    42
    Stille Liebe op. 35 nr 8    43
    Verrathene Liebe op. 40 nr 5     35
Szeligowski Tadeusz (1896-1963)
    Regina coeli laetare    132
Szostakowicz Dymitr (1906-1975)
    24 preludia i fugi op. 87    122. 141
    X Symfonia    35
Szymanowski Karol (1882-1937)
    Król Roger, Pieśń Roksany (transkrypcja na skrzypce i fortepian)    61
    Litania do Marii Panny    62
    Słopiewnie, op. 46 nr 2 Zielone słowa     29
    Stabat Mater op. 53    29, 143, 162
Tansman Aleksander (1897-1986)
    Oberek   95
Twardowski Romuald (ur. 1930)
    Capricci per pianoforte    101
    Preludio e toccata. Toccata    143
    Tre studii secondo Giotto per orchestra da camera. I Trittico fiorentino    30
Villa-Lobos Heitor (1887-1959)
    Cirandinhas    94
Wiechowicz Stanisław (opr.) (1893-1963)
    Ach, ubogi żłobie    160
    A cóż z tą Dzieciną    161
    Mruczkowe bajki   158
Weber Carl Maria (1786-1826)
    Das Mädchen ging die Wieś' entlang op. 71 nr 2    7
    Ich sah ein Röschen am Wege stehn op. 15 nr 5    7
Melodie ludowe
    Kaszubskie    16
    Kieleckie    8
    Krakowskie    36, 45, 50
    Kujawskie    9, 18, 23, 41
    Kurpiowskie    38
    Mazowieckie    6, 11, 13, 18, 22, 27, 43, 53, 55
    Poznańskie    9, 13, 18, 25
    Sandomierskie    36
    Słowackie    21
    Śląskie    6, 21
    z Warmii i Mazur    18
    Węgierskie    14, 19, 42, 43
    Wielkopolskie     26

"Życie Muzyczne", R. XLVII, 1994 nr 1-2, s. 38-39.

Zofia Peret-Ziemlańska:

Drugi z trzech potrzebnych tomów1

         Podręcznik "Czytanie nut głosem II" opracowany został w oparciu o założenia metodyczne wykorzystane i przedstawione szczegółowo w tomie I. Przeznaczony dla klas III-IV (IX-X) średnich szkół muzycznych zawiera 280 ćwiczeń, na które, podobnie jak w części I, składają się wyłącznie utwory bądź dłuższe ich fragmenty zaczerpnięte z literatury muzycznej różnych epok oraz muzyki ludowej. Poszczególne rozdziały podręcznika -jest ich siedem -obejmują w kolejności: ćwiczenia jednogłosowe, do czytania nut na liniach dodanych, z akompaniamentem fortepianu, do śpiewania z graniem, dwugłosowe, trzygłosowe oraz czterogłosowe. Zaopatrzone są w oznaczenia dynamiczne, agogiczne, artykulacyjne i interpretacyjne.

         Wśród 145 ćwiczeń jednogłosowych znajdują się utwory J.S. Bacha, T. Bairda, B. Bartóka, L. v. Beethovena. J. Brahmsa. A. Borodina, F. Chopina, B. Fliesa, J. Haydna, M. Karłowicza, P. Liszta, F.R. Łabuńskiego, F. Mendelssohna-Bartholdiego, K. Meyera, St. Moniuszki, M. Musorgskiego, Z. Noskowskiego, T. Paciorkicwicza, F. Poulenca, M. Ravela, M. Rimskiego-Korsakowa, R. Twardowskicgo. K.M. Webera oraz 34 melodie ludowe polskie, węgierskie i słowackie. Są to przykłady muzyki tonalnej (w tonacjach do 7 znaków przy-kluczowych), atonalnej i opartej na skalach poza systemem dur-moll. Stanowią one również doskonały materiał do dyktand, transpozycji oraz kształcenia pamięci muzycznej.

         15 utworów rozdziału drugiego przeznaczonych jest do czytania nut na liniach dodanych, tj. do szybkiego określenia ich położenia we właściwym rytmie nazwami solmizacyjnymi i literowymi. Przykłady te pochodzą z muzyki skrzypcowej, fletowej i fortepianowej. Niektóre z nich po przetransponowaniu do odpowiedniego rejestru nadawać się mogą do śpiewania.

         Pieśni i recytatywy (ćwiczenia z akompaniamentem) w liczbie 25 zamieszczone w rozdziale trzecim wprowadzają ucznia w świat pięknej muzyki baroku (arie z oratoriów Purcella i Händla, recytatywy z pasji J.S. Bacha), klasycyzmu wiedeńskiego (pieśni Mozarta i Beethovena), romantyzmu (Schubert i Schumann), muzyki polskiej drugiej polowy XIX wieku (Moniuszko i Karłowicz) oraz rosyjskiej (A. Borodin). Zaawansowani w grze na fortepianie uczniowie śpiewając głos solowy mogą sami sobie akompaniować lub wyręczyć w tym nauczyciela w klasie.

         Czwarty rozdział wypełniają ćwiczenia do śpiewania z graniem zaczerpnięte z utworów fortepianowych i wokalno-instrumentalnych J.S. Bacha, T. Bairda, L. v. Beethovena, I. Garzteckiej, J. Garści, A. Gedike, F.R. Łabuńskiego, K. Meyera, E. Pałłasza, T. Paciorkiewicza, St. Prószyńskiego, A. Tansmana, R. Twardowskiego oraz H. Villa-Lobosa. Polegają one na śpiewaniu wyznaczonego głosu na tle przeważnie dysonującego dwudźwięku, nuty stałej lub towarzyszącej partii instrumentów smyczkowych. Ważnym zadaniem dla ucznia będzie tu śpiewanie a vista w podanym tempie melodii ze zróżnicowanym rytmicznie akompaniamentem.

         W piątym rozdziale znajdują się 24 utwory dwugłosowe od anonimów drugiej połowy XVII wieku po współczesnych kompozytorów polskich: A. Krzanowskicgo, T. Paciorkiewicza i M. Ptaszyńską. Oprócz śpiewania zespołowego i w duecie ćwiczenia te można realizować również śpiewając dowolny głos z równoczesnym wykonaniem na fortepianie drugiego głosu lub wystukiwaniem jego rytmu; można je czytać pionowo oraz krótkie odcinki wykorzystywać do ćwiczeń pamięciowych.

         Utwory trzygłosowe w liczbie 29 przedstawione w rozdziale szóstym przeznaczone są do wykonywania zespołowego, chociaż, podobnie jak i poprzednie, mogą one służyć do wielorakich ćwiczeń słuchowych. Znajdują się tu villanelle, canzonetty, madrygały, fugi, toccaty, stare tańce, opracowania pieśni ludowych i inne. Na uwagę zasługuje zapis partyturowy na trzech pięcioliniach, który przyzwyczaja do nauki czytania partytury.

         Ostatni (siódmy) rozdział podręcznika obejmuje 20 utworów czterogłosowych instrumentalnych, chóralnych i organowych. Zapoznaje on z fakturą homofoniczną i polifoniczną na przykładach pieśni, chorałów, psalmów i fug. Utwory te stanowią znakomity materiał do analizy harmonicznej, nauki form muzycznych, a także podstaw dyrygowania.

         Podręcznik pod niezwykle staranną redakcją Doroty Leszczyńskicj-Zając odznacza się bardzo ładną grafiką nutową i dobrym rozmieszczeniem utworów. Indeks kompozytorów i utworów ułatwia uczniowi przyswojenie nazwisk twórców i ich dzieł, pedagogom zaś tak bardzo potrzebną korelację kształcenia słuchu z innymi przedmiotami muzycznymi.

         W polskiej literaturze solfeżowej nieprędko chyba ukaże się drugi podręcznik o podobnych wartościach metodycznych i artystycznych.

Zofia Peret-Ziemlańska

1 Patrz "Życie Muzyczne" nr 5-6/93, s. 20 (artykuł Zofii Peret-Ziemlańskiej w dziale Ośrodek Metodyki "Życia Muzycznego").

Czyt3.jpg (35337 bytes)

Maria Wacholc, Czytanie nut głosem, III, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1994.

  • Komentarz "Od autora"
  • Indeks kompozytorów i utworów
  • Spis treści z wyszczególnieniem wszystkich cytowanych utworów i pieśni ludowych
  • Recenzja podręcznika Czytanie nut głosem III:
    Zofia Peret-Ziemlańska, Czytanie nut głosem, III, Życie Muzyczne, R. XLVIII, 1995 nr 1-2, s. 28-29.

Od autora

     Część III podręcznika Czytanie nut głosem - opracowana według tych samych założeń metodycznych, co obie części poprzednie - przeznaczona jest dla uczniów klas V-VI (XI-XII) szkół muzycznych II stopnia.1
     Kolejne rozdziały tej części zawierają:
175 ćwiczeń jednogłosowych (rozdział l)
17 ćwiczeń z akompaniamentem fortepianu (rozdział II)
20 ćwiczeń do śpiewania z graniem (rozdział III)
28 ćwiczeń dwugłosowych (rozdział IV)
15 ćwiczeń trzygłosowych (rozdział V)
21 ćwiczeń czterogłosowych (rozdział VI)

     Rozdział I zawiera ćwiczenia jednogłosowe w tonacjach majorowych i minorowych do siedmiu znaków przykluczowych włącznie oraz ćwiczenia atonalne zaczerpnięte głównie z twórczości dodekafonistów wiedeńskich i polskich kompozytorów XX wieku. Znaczna liczba zamieszczonych tu ćwiczeń przedstawia dość duże trudności intonacyjne i rytmiczne. W ćwiczeniach trudnych pod względem intonacyjnym można najpierw opracować fragmenty sprawiające szczególne problemy, a potem przystąpić do wykonania całości w wolnym tempie, lecz z zachowaniem podanego rytmu. W przypadku trudności rytmicznych należy przed zaśpiewaniem ćwiczenia opracować rytm za pomocą stukania, klaskania lub tataizacji. Dobrym przygotowaniem jest również czytanie (mówienie) w rytmie nazw solmizacyjnych nut.
     Zamieszczone w tym rozdziale ćwiczenia mogą być także wykorzystane do śpiewania z transpozycją oraz do uczenia się na pamięć przez odczytanie z nut bez użycia głosu.
     Pieśni i recytatywy zamieszczone w rozdziale II mają służyć jako ćwiczenia do śpiewania z akompaniamentem fortepianu. Powinny być one wykonywane á vista z akompaniamentem granym przez nauczy­ciela lub odtwarzanym z taśmy magnetofonowej. Wskazane jest, aby zaawansowani pianistycznie uczniowie akompaniowali sobie do śpiewu sami.
     Rozdział III obejmuje 20 ćwiczeń zaczerpniętych z literatury fortepianowej i wokalno-instrumentalnej, których wykonanie polega na śpiewaniu wyznaczonej melodii z równoczesnym graniem na fortepianie akompaniamentu. Celem tych ćwiczeń jest kształcenie umiejętności słyszenia wszystkich warstw dźwiękowych występujących w utworze. Ćwiczenia te przynoszą największą korzyść wówczas, gdy są śpiewane od razu z graniem, bez uprzedniego przygotowania partii wokalnej.
     Rozdział IV zawiera 28 dwugłosowych utworów i fragmentów, przeznaczonych do wykonania zespołowego (przez dwóch uczniów lub przez dwie grupy uczniów) oraz indywidualnego, polegającego na śpiewaniu dowolnego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie głosu dru­giego, bądź tylko z wystukiwaniem jego rytmu. Ćwiczenia te należy wykonywać od razu dwugłosowo i tylko w przypadku dużych trudności prześpiewać najpierw każdy głos z osobna.
     Rozdział V składa się z 15 trzygłosowych utworów i fragmentów zaczerpniętych z literatury wokalnej, fortepianowej i organowej. Są one przeznaczone do wykonania zespołowego (przez trzy głosy w obsadzie pojedynczej lub grupowej) oraz indywidualnego, które polega na śpiewaniu wybranego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie pozostałych głosów, bądź tylko z wystukiwaniem oburącz rytmu tych głosów. Utwory o fakturze akordowej można wykorzystać do czytania pionowego.
     Rozdział VI zawiera 21 utworów i fragmentów z twórczości chóralnej i organowej, przeznaczonych do wykonania przez cztery głosy w obsadzie grupowej lub pojedynczej. Jeżeli brak odpowiednich głosów nie pozwoli na pełne wykonanie wokalne, można w tych ćwiczeniach śpiewać tylko niektóre głosy, a pozostałe uzupełnić na fortepianie. Wskazane jest także indywidualne wykonywanie tych przykładów, czyli śpiewanie jednego głosu z równoczesnym graniem pozostałych głosów na fortepianie. Ćwiczenia te przyniosą większą korzyść, jeśli będą wykonywane od razu czterogłosowo, bez uprzedniego prześpiewania każdego głosu z osobna.
     Liczne utwory o fakturze akordowej, jakie znajdują się w tym rozdziale, mogą być wykorzystane do czytania pionowego.
     Ćwiczenia zamieszczone w III części podręcznika, obok zwiększonego stopnia trudności interwałowych, tonalnych i rytmicznych, cechuje niekiedy zwiększona rozpiętość melodii, zmuszająca do śpiewania dźwięków za wysokich lub zbyt niskich w innej oktawie. "Przenoszenie" dźwięków o oktawę niżej lub wyżej należy jednak stosować tylko w koniecznych przypadkach, ponieważ powoduje ono pewne zniekształcenie linii melodycznej.
     Wszystkie rodzaje zamieszczonych tu ćwiczeń mogą być śpiewane nazwami solmizacyjnymi lub literowymi, bądź na dowolnej sylabie, czy samogłosce. Podane z tekstem utwory wokalne mogą być ponadto wykonane ze słowami. Utwory z tekstem polskim należy starać się wykonywać od razu ze słowami, bez uprzedniego prześpiewania nazwami solmizacyjnymi. Wykonanie utworów z tekstem obcojęzycznym można natomiast poprzedzić śpiewaniem solmizacją, bądź na dowolnej sylabie, czy samogłosce.
     W większym stopniu niż na niższych etapach kształcenia należy starać się wykonywać wszystkie ćwiczenia z zachowaniem podanych oznaczeń dynamicznych, agogicznych, artykulacyjnych i interpretacyjnych. Realizacja tych ćwiczeń nabierze wówczas cech artystycznych i przyniesie - obok korzyści dydaktycznych - wiele radości płynącej z bezpośredniego kontaktu ze sztuką.

1 Założenia metodyczne, według których został opracowany niniejszy podręcznik, przedstawione są szczegółowo w komentarzu ,,Od autora" na początku I części.

Indeks kompozytorów i utworów

Anonim (XVI w.)
     Bylić pasterze. Kolęda     153
Anonim (poł. XVII w.)
     Przyjmę więzienie... (Sarabanda)    138
Bach Johann Sebastian (1685-1750)
     Das wohltemperierte Klavier II: VIII Fuga dis-moll    116, XVIII Fuga gis-moll    115
     Erstanden ist der heilige Christ (Chorał)    154
     Jesus Christus unser Heiland (Fuga super)    155
     Msza h-moll    22, 23, 100, 115, 158
     Pasja według św. Jana    116
     Preludium i fuga BWV 557, Fuga    156
     Preludium i fuga BWV 558. Fuga    157
     I Suita angielska BWV 806    15
Bartók Béla (1881-1945)
     Divertimento na orkiestrę smyczkową    34, 68
     II Koncert skrzypcowy     44
     Madárdal   135
     Mikrokosmos   15, 38, 53, 101, 121
     Muzyka na smyczki, perkusję i celestę   53
Beethoven Ludwig van (1770-1827)
     An die ferne Geliebte op. 98 nr 5    54
     B-A-C-H (kanon 3-głosowy)    22
     Fidelio    21
     Mailied op. 52 nr 4     60
     Opferlied    60
     Sześć pieśni do słów Gellerta, op. 48 nr 6
     Busslied     9
Behr Stefan (1919-1974)
     Piosenki dla dzieci    14, 15, 28
Berg Alban (1885-1935)
     Suita liryczna na kwartet smyczkowy     61
Bloch Augustyn (ur. 1929)
     Filigranki    120
Borodin Aleksandr (1833-1887)
     Romans na głos z towarzyszeniem wiolonczeli i fortepianu     108
Brahms Johannes (1833-1897)
     Blinde Kuh op. 58 nr l     36
     Ein Sonett op. 14 nr 4    17
     Ich sah als Knabe Blumen blühn op. 63 nr 9    32
     Kanon 4-głosowy    159
     Klage op. 69 nr 2    36
     Liebe und Frühling op. 3 nr 2 b     32
     Lied op. 3 nr 4    18
     Schwermut op. 58 nr 5    88
     Spannung op. 84 nr 5    26
     Wie froh und frisch mein Sinn sich hebt op. 33 nr 14     57
     Wie rafft ich mich auf op. 32 nr l    55
Britten Benjamin (1913-1976)
     At the Railway Station, Upway op. 52 nr 7
     Peter Grimes op. 33    19, 20
     War Requiem op. 66    20, 65
Butting Max (1888-1976)
     Allegretto    106
Cabanilles Juan (przed 1644-1712)
     Tiento    139
Casella Alfredo (1883-1947)
     Missa solemnis  "Pro pace" op. 71    162
     Il pezzi infantili    107, 122
Cavazzoni Girolamo (ok. 1510-po 1565)
     Deposuit    123
Certon Pierre (ok. 1510-1572)
     Je ne fus jamais si aise     126
Chopin Fryderyk (1810-1849)
     Gdzie lubi op. 74 nr 5    51
     Koncert f-moll op. 21    52
     Mazurek C-dur op. 56 nr 2    6
     Pierścień op.74 nr 14    5
Czajkowski Piotr (1840-1893)
     VI Symfonia h-moll "Patetyczna" op. 74     62
Debussy Claude (1862-1918)
     Deuze chants. Mandoline   61, 62
Dufay Guillaume (ok. 1400-1474)
     Missa "L'homme armé"    108, 109, 110
Dziewulska Maria (ur. 1909)
     Oberek   93
     Piosenka    106
Fotek Jan (ur. 1928)
     Sny dziecięce    107
Giardini Felice (1716-1796)
     Viva tutte le vezzose    130
Gomółka Mikołaj (ok. 1535-1591)
     Pana ja wzywać będę, dokądem żywy   151
     Radujcie się Bogu nawysszemu    152
     Siedząc po niskich brzegach Babilońskiej wody    150
     Szczęśliwy, który nie był miedzy złymi w radzie    149
Händel Georg Friedrich (1685-1750)
     Alexander's Feast of  the Power of Music     77
     Juda Machabeusz   78
Haydn Joseph (1732-1809)
     Koncert D-dur na fortepian z orkiestrą    41
     Koncert Es-dur na trąbkę i orkiestrę    42
     Pory roku    79, 80, 81
     Symfonia F-dur nr 79    40
     Symfonia G-dur nr 92 "Oksfordzka"   41
Ives Charles (1874-1954)
     III Symfonia    18, 44
     Wieczór    66
Karłowicz Mieczysław (1876-1909)
     Zasmuconej op. 1 nr 1    31
Kazuro Stanisław (1882-1961)
     Obereczek    134
Kisielewski Stefan (1911-1991)
     7 pieśni    8
     Toccata    27
Koffler Józef (1896-1945)
     Trio na skrzypce, altówkę i wiolonczelę op. 10    73
Koszewski Andrzej (ur. 1922)
     Konik polny    119
     Na plaży    119
Ladow Anatol (1855-1914)
     Fuga fis-moll op. 41 nr 1    99
     Kanon    133
Lutosławski Witold (1913-1994)
     Bajka iskierki    7, 96, 102
     Piosenki dziecinne    7
     Srebrna szybka    8
Łuciuk Juliusz (ur. 1927)
     W jaworowym lesie    16, 94
Maciejewski Roman (ur. 1910)
     Tryptyk   95. 113
Majkapar Samuił (1867-1938)
     Fughetta    114
     Grande Sonatine op. 22    113
Maklakiewicz Jan (1899-1954)
     Koncert na wiolonczelę i orkiestrę    11
     II Koncert skrzypcowy "Góralski"    11
     Msza polska    9
     Za gwiazdą. Kolęda    143
Maksymiuk Jerzy (ur. 1936)
     Krople i kropelki    103
Malawski Artur (1904-1957)
     Do Matki   118. 136
Marenzio Luca (1553-1599)
     Ad una fresca riva (Villanella)     132
     Dagli occhi il dolce giro (Villanella)    129
Mendelssohn Bartholdy Felix (1809-1847)
     Das erste Veilchen op. 19 nr 2    26
Mikołaj z Krakowa (1. poł. XVI w.)
     Aleć nade mną Wenus (Madrygał)     140
Moniuszko Stanisław (1819-1872)
     Do słowika   21
     Halka    82
     Hrabina    33
     Jawnuta   31
     Łzy    57
     Prządka    5
     Rezedka   29
     Stary hulaka     50
     Straszny dwór    83
Mozart Wolfgang Amadeus (1756-1791)
     Czarodziejski flet KV 620    13
     Das Lied der Trennung KV 519    13
     Die großmütige Gelaßenheit KV 125d    112
     Gesellenreise KV 468    40
     Symfonia D-dur KV 504    42, 43, 44
     Wesele Figara KV 492    10
Musorgski Modest (1839-1881)
     Borys Godunow    11, 50, 63
     Chowańszczyzna    33, 38, 64
     Hopak    30
     W izbie dziecięcej     64
Mycielski Zygmunt (1907-1987)
     Krągły rok    74
Nanino Giovanni Maria (1544-1607)
     Sonne soave (Canzonetta)    128
Neuwach Johann (1595-?)
     Kommt, lasst uns ausspazieren    125
Noskowski Zygmunt (1846-1909)
     Śpiewnik dla dzieci    37, 62
Nowowiejski Feliks (opr.) (1877-1946)
     Witaj Jezu ukochany. Kolęda    148
Obrecht Jacob (ok. 1450-1505)
     O vos omnes   124
Paciorkiewicz Tadeusz (ur. 1916)
     Ciężar ziemi. Od liści po obłoki    45
     De revolutionibus (Oratorium)    56
     Sonata na organy    29, 50
     Ushiko (opera radiowa)    29, 48, 49
Palester Roman (1907-1989)
     Piosenka łowicka    95
Palestrina Giovanni Pierluigi da (1525-1594)
     Adoramus te    146
Pałłasz Edward (ur. 1936)
     Bajki kaszubskie    74
     Choinkowe ozdoby    104
Panufnik Andrzej (1914-1991)
     Song to the Virgin Mary    17, 137
     Suita polska    122
     Symfonia pokoju     45
Penderecki Krzysztof (ur. 1933)
     Dies irae    67
Penherski Zbigniew (ur. 1935)
     Kołysanka na mezzosopran i fortepian    37
     Pokój na poddaszu    37
Perkowski Piotr (1901-1990)
     Pieśni Safony    51
Prés Josquin des (ok. 1450-1521)
     Per illud ave    111
Prokofiew Sergiusz (1891-1953)
     Miłość do trzech pomarańczy op. 33    45
     Słodka piosenka op.68 nr2     59
Ptaszyńska Marta (ur. 1943)
     Podróże w kosmos I    16, 96
     Podróże w kosmos II    104
Purcell Henry (1659-1695)
     If music be the food of love    76
     What can we poor females do    75
Ravel Maurice (1875-1937)
     I Koncert fortepianowy G-dur    63
Reger Max (1873-1916)
     Bunte Blatter, op. 36 nr 5 Gigue    97
     Kanon    117
Reutter Hermann (1900-1985)
     Kleine Klavierstucke op. 28     134
Rimski-Korsakow Nikołaj (1844-1908)
     Fuga d-moll    98
Rudziński Witold (ur. 1913)
     Dzięcioł i sosna    6
Saint-Saëns Camille (1835-1921)
     Chanson triste    92
Schönberg Arnold (1874-1951)
     Gurrelieder    70
     Klavierstück    65
     Kwartet smyczkowy op. 7    69, 70
     Traumleben op. 6 nr 1    70
     Wie Georg von Frundsberg von sich selber sang op. 3 nr 1     71
Schubert Franz (1797-1828)
     Auf dem Wasser zu singen op.bsp;   56
     Die schöne Müllerin op. 25    12, 57
     Wanderers Nachtlied op. 96 nr 3    90
     Winterreise, op. 89 nr 8, Rückblick    29
Schumann Robert (1810-1856)
     Abschied von Frankreich op. 135 nr 1    26
     Daliegt der Feinde gestreckte Schar op. 117 nr 4     18
     Dichterliebe op. 48    39, 84, 86
     Die Hutte, op. 119 nr 1    35
     Du nennst mich armes Mädchen... op. 104 nr 3    59
     Frauenliebe und Leben, op. 42 nr 5 Helft mir, ihr Schwestern     47
     Hinaus ins Freie! op. 79 nr 12    47
     Hoch. hoch sind die Berge op. 138 nr 8    12
     Liederkreis, op. 39 nr 8
     In der Fremde    39
     Mirty    25, 54
     Reich mir die Hand, o Wolke! op. 104 nr 5     55
Skriabin Aleksandr (1872-1915)
     Etiuda op. 8 nr 12    68
     Preludium na lewą rękę    67
Szymanowski Karol (1882-1937)
     I Koncert skrzypcowy op. 35    66
     Król Roger, Pieśń Roksany (transkrypcja na skrzypce i fortepian)    58
     Litania do Marii Panny op. 59     27
     Cztery tańce polskie. Nr 1. Mazurek   101
     Rymy dziecięce op. 49
     Kołysanka lalki nr 16     91
     Myszy nr 17    36
     Słopiewnie op. 46
     Kalinowe dwory nr 4     27
     Słowisień nr 1    58
     Stabat Mater op. 53    24, 34, 136, 164
     Trzy pieśni op. 32, Wschód słońca nr 1    58
     Wariacje b-moll op. 3    65
Twardowski Romuald (ur. 1930)
     Maria Stuart   54
     Oda do młodości     52
     Sonetti di Petrarca I     52
     XVII Tren    163
     Wokaliza na głos i fortepian    66
Wagner Richard (1813-1883)
     Śpiewacy norymberscy    48
Webern Anton (1883-1945)
     II Kantata op. 31    71, 72
Wieniawski Henryk (1835-1880)
     II Koncert skrzypcowy d-moll op. 22    24, 25
     Windsperger Lothar(1885-1935)
     Kleine Klavierstücke op. 37    94
Wolf Hugo (1860-1903)
     Letzte Bitte    160
Woytowicz Bolesław (1899-1980)
     10 etiud na fortepian     73, 103, 105, 122
Żeleński Władysław (1837-1921)
     Wariacje na temat własny na kwartet smyczkowy op. 21    14
     Węgierska melodia ludowa    7

"Życie Muzyczne", R. XLVIII, 1995 nr 1-2, s. 28-29.

Zofia Peret-Ziemlańska:

Czytanie nut głosem, III

     Ostatni (trzeci) tom podręcznika do czytania nut głosem Marii Wacholc, opracowany według tych samych założeń metodycznych co obie części poprzednie, przeznaczony jest dla klas V-VI (XI-XII) szkól muzycznych II stopnia. Składa się z sześciu rozdziałów obejmujących ćwiczenia jednogłosowe, ćwiczenia z akompaniamentem fortepianu, do śpiewania z graniem, dwugłosowe, trzygłosowe oraz czterogłosowe.
     Rozdział pierwszy zawiera 175 utworów muzyki tonalnej w tonacjach majorowych i minorowych do siedmiu znaków przykluczowych oraz atonalnej głównie dodekafonistów wiedeńskich i polskich kompozytorów XX wieku. Znajdują się tu pieśni, arie operowe i oratoryjne, fragmenty kantat, mszy, sonat, koncertów, wariacji, kwartetów smyczkowych i symfonii oraz innych form muzyki wokalnej, instrumentalnej, kameralnej i symfonicznej. Przy czytaniu ich głosem zaleca się uwzględnianie zaznaczonego przy każdym ćwiczeniu, zgodnego z oryginałem tempa, właściwego frazowania, artykulacji, oznaczeń dynamicznych oraz realizacji podanych w tekście skrótów pisowni. Wszystkie ćwiczenia tego rozdziału odznaczają się znacznym stopniem trudności intonacyjnych i rytmicznych. Opanowanie solfeżowe zawartego w nich materiału muzycznego świadczyć będzie o osiągnięciu wysokiego poziomu umiejętności niezbędnych do odczytywania literatury opartej na rozszerzonej tonalności oraz atonalnej.
     Rozdział drugi obejmuje 17 pieśni i recytatywów przeznaczonych do śpiewania z akompaniamentem fortepianu. Partię instrumentalną może wykonywać nauczyciel solfeżu, który, jak wiadomo, powinien dobrze grać na fortepianie. Uczeń skupia wtedy uwagę na zgromadzonych tu pięknych fragmentach pieśni, oratoriów i oper takich kompozytorów jak Purcell, Haendel, Haydn, Moniuszko, Schubert, Schumann, Szymanowski i inni. Uczniowie zaawansowani pianistycznie mają za zadanie realizować akompaniament samodzielnie a vista. Daje to okazję do kształcenia tak bardzo potrzebnego w pracy każdego muzyka refleksu muzycznego i podzielności uwagi. Należy podkreślić, że ćwiczenia te to dzieła mistrzów, a obcowanie z nimi rozwija smak artystyczny, znajomość form i technik kompozytorskich.
     W trzecim rozdziale autorka zgromadziła 20 utworów fortepianowych i wokalno-instrumentalnych do śpiewania z graniem. Celem ich jest rozwijanie umiejętności wybiórczego słyszenia określonego głosu stanowiącego element homofonii i polifonii dwu-, trzy- i czterogłosowej, tj. kształcenie umiejętności słyszenia wszystkich warstw dźwiękowych w utworach reprezentujących różne techniki kompozytorskie.
     Rozdział czwarty zawiera 28 utworów dwugłosowych do śpiewania zespołowego przez dwie osoby lub dwie grupy uczniów oraz indywidualnego, tj. śpiewania dowolnego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie głosu drugiego. Są to utwory wokalne i instrumentalne, głównie polifoniczne, twórców różnych epok od XV po drugą połowę XX wieku.
     15 ćwiczeń trzygłosowych w rozdziale piątym (wokalne, fortepianowe i organowe) dostarcza uczniom odpowiedniej literatury do śpiewania zespołowego (przez trzy głosy w obsadzie pojedynczej lub grupowej) oraz indywidualnego polegającego na śpiewaniu wybranego głosu z równoczesnym graniem na fortepianie głosów pozostałych. Utwory te można wykorzystywać do czytania pionowego rozpoczynając intonowanie składników akordu od basu do sopranu lub tzw. elipsą (jeden akord od dołu do góry, drugi odwrotnie itd.).
     Szósty (ostatni) rozdział podręcznika wypełniają utwory chóralne i organowe w liczbie 21, przeznaczone do wykonywania przez cztery głosy w obsadzie grupowej lub pojedynczej. Podobnie jak w ćwiczeniach poprzedniego rozdziału mogą one być również czytane pionowo, można wykonywać dowolny głos z towarzyszeniem na fortepianie głosów pozostałych. Wszystkie załączone w podręczniku utwory mogą służyć do różnego rodzaju ćwiczeń słuchowych związanych z analizą formy, kształ­ceniem pamięci muzycznej, dyktandem ustnym i pisemnym, nauką o stylach oraz bogactwem problematyki szeroko rozumianych zasad muzyki.
     Mówiąc o tomie III Czytania nut głosem nie sposób nie wspomnieć jeszcze raz o dwóch poprzednich, gdyż razem umożliwiają one perfekcyjne opanowanie umiejętności czytania nut głosem. Należy podkreślić, że we wszystkich częściach podręcznika podział zagadnień solfeżowych uzewnętrzniony w wytyczeniu tak wyodrębnionych rozdziałów stanowi wykładnię nowoczesnej metodyki kształcenia słuchu, która naukę solfeżu wywodzi z literatury muzycznej odsuwając na dalszy plan pozbawione artystycznego wyrazu ćwiczenia. Nigdzie, w żadnym z dotychczasowych podręczników do czytania nut głosem, nic znajdziemy tylu rodzajów ćwiczeń solfeżowych, nigdzie też problematyka ta nie została ukazana na tak umiejętnie dobranych i wartościowych artystycznie przykładach, które ową problematykę same określają. Również z uwagi na świetnie zredagowaną w postaci uwag i wskazówek, kształcącą zarówno uczniów jak i nauczycieli część teoretyczną zawartą we wstępach do każdego z trzech tomów, cały trzyczęściowy podręcznik dr Marii Wacholc liczący około 900 utworów stanowi wzór opracowań metodycznych w tej dziedzinie. Adresowany do uczniów średnich szkół muzycznych używany jest on z wielkim powodzeniem na różnych wydziałach akademii muzycznych (zwłaszcza część II i III), w wyższych szkołach pedagogicznych oraz wielu innych. Jego jedynym mankamentem jest wysoka cena. Wydaje się, że tak potrzebne publikacje podręcznikowe można by wydawać w trochę skromniejszej szacie graficznej i na gorszym papierze, co z pewnością znacznie obniżyłoby ich cenę. Wartości dydaktyczne i artystyczne wszystkich tomów podręcznika Marii Wacholc zapewniają im trwale powodzenie i ważną pozycję w muzycznej literaturze pedagogicznej.

Zofia Peret-Ziemlańska

Maria Wacholc, Czytanie nut głosem, III. Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1994, s. 173